unit 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 simbol-simbol piawai bagi komponen pneumatik simbol...

26
SISTEM PNEUMATIK Sistem pneumatik - Pneu merupakan perkataan yang berasal dari Greek yang bermaksud angin, manakala matik pula merujuk kepada kuasa. Oleh itu, sistem pneumatik bolehlah ditafsirkan sebagai sistem yang digerakkan oleh kuasa angin. Sistem pneumatik menggunakan udara termampat sebagai media pemindahan kuasa. Udara termampat adalah udara sekeliling yang telah dimampatkan dengan menggunakan pemampat udara kendalian motor elektrik. Sistem pneumatik - Industri pemasangan komponen elektronik, mesin memproses makanan, alat pneumatik seperti mesin gerudi, motor udara. Sebagai contoh, sistem pneumatik juga digunakan oleh bas pada sistem pintu automatiknya dan juga pada bahagian brek. Gambarajah: Blok komponen Sistem Pneumatik Pemampat Udara Penerima Pengering Unit Servis Injap Kawalan Penggerak UNIT 1 SUMBER : SMC Pneumatic

Upload: buitu

Post on 03-Mar-2019

595 views

Category:

Documents


4 download

TRANSCRIPT

Page 1: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

SISTEM PNEUMATIK

Sistem pneumatik - Pneu merupakan perkataan yang berasal dari Greek yang

bermaksud angin, manakala matik pula merujuk kepada kuasa. Oleh itu, sistem

pneumatik bolehlah ditafsirkan sebagai sistem yang digerakkan oleh kuasa angin.

Sistem pneumatik menggunakan udara termampat sebagai media pemindahan kuasa.

Udara termampat adalah udara sekeliling yang telah dimampatkan dengan

menggunakan pemampat udara kendalian motor elektrik.

Sistem pneumatik - Industri pemasangan komponen elektronik, mesin memproses

makanan, alat pneumatik seperti mesin gerudi, motor udara. Sebagai contoh, sistem

pneumatik juga digunakan oleh bas pada sistem pintu automatiknya dan juga pada

bahagian brek.

Gambarajah: Blok komponen Sistem Pneumatik

Pemampat

Udara Penerima Pengering Unit

Servis

Injap

Kawalan Penggerak

UNIT 1

SUMBER :

SMC Pneumatic

Page 2: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Pemampat Udara

Berfungsi untuk mengumpulkan udara dan memampatkannya dari tekanan udara kasa ketekanan tertentu.

Contohnya Pemampat Putaran dan Pemampat salingan.

Pengering Udara

Berfungsi untuk mengeringkan udara yang telah dimampatkan daripada wap air sebelum udara dihantar

ke sistem untuk mengelakkan komponen pneumatik dari berkarat. Contohnya Pengeringan Serapan dan

Pengeringan Jerapan.

Penerima Udara

Berfungsi untuk menyimpan udara yang telah dimampat dan dikeringkan sebelum dihantar ke sistem.

Penerima udara juga dikenali sebagai tabung udara. Ia juga boleh mengawal tekanan angin yang terdapat

di dalamnya.

Unit Servis

Unit servis terdiri dari tiga komponen iaitu pengatur tekanan, tolok tekanan dan pelincir. Ianya berfungsi

untuk mengawal tekanan dan melincirkan udara sebelum dihantar ke sistem.

Injap Kawalan Arah

Ianya berfungsi untuk mengawal arah gerakan penggerak.

Penggerak

Ianya merupakan komponen terakhir yang terdapat dalam sistem ini. Berfungsi untuk melakukan kerja

sebagaimana yang telah dikehendaki. Terdapat pelbagai jenis penggerak seperti rod keluar masuk, putaran

dan nyalaan.

KEBAIKAN SISTEM PNEUMATIK

Mudah disalurkan untuk jarak yang jauh dan mudah disimpan. Iaitu kebolehdapatannya tidak

terbatas.

Udara tidak tertakluk kepada suhu dan tidak mudah terbakar.

Dapat menyediakan cara yang berkesan untuk pendaraban daya, mudah diselaraskan dan tiada

masalah beban.

Udara dapat menyediakan kebolehlenturan dalam kawalan mesin

Dapat memberikan sambutan yang cepat untuk memulakan dan memberhentikan kawalan.

Udara tidak memerlukan aliran balik.

Udara adalah bersih, kebocorannya tidak akan mencemarkan persekitaran.

Isipadu udara rendah, jadi pergerakannya lebih laju berbanding dengan minyak hidraulik.

Komponen sistem pneumatik mudah dibina jika dibandingkan dengan sistem lain.

KEBURUKAN SISTEM PNEUMATIK

Udara termampat memerlukan persediaan sistem yang teliti.

Udara yang terkeluar dari proses pemampatan mengeluarkan bunyi yang bising.

Walaupun kos penyenggaraannya rendah tetapi kos penyediaannya tinggi

(untuk membuang bahan cemar).

Keperluan dayanya terhad, hanya dari 20 kN – 30 kN.

Kebolehmampatan tidak dapat menghasilkan kelajuan piston yang malar dan seragam.

Untuk menjadi sumber kuasa, udara termampat boleh dikatakan mahal.

Ianya menggunakan banyak paip.

Page 3: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK

Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di

bawah:-

KOMPONEN KETERANGAN SIMBOL

Pemampat pneumatik

Sesaran tetap

Silinder pneumatik

tindakan searah

Tanpa pegas

Kembalikan pegas

Silinder pneumatik

tindakan dua arah

Satu rod

Dua rod

Injap 2/2

Dua liang tertutup

Dua liang terbuka

IINNPPUUTT

Page 4: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

KOMPONEN KETERANGAN SIMBOL

Injap 3/2

Liang masuk tertutup

Liang masuk terbuka

Injap 4/2

Dua arah aliran

(satu ekzos)

Gerakan insani

Am

Butang tekan

Tuil

Injak

Gerakan mekanik

Penguling

Page 5: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

KOMPONEN KETERANGAN SIMBOL

Injap kawalan aliran

Kawalan aliran bolehubah

Kawalan aliran satu arah

sahaja

Kawalan aliran bolehubah

bagi satu arah sahaja

Pengatur tekanan

Bolehubah

Gerakan pneumatik

Tekanan pada injap padu

Tekanan secara terus

Page 6: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

KOMPONEN KETERANGAN SIMBOL

Gerakan elektrik

dengan solenoid satu

gelung

Dengan solenoid satu

gegelung

Injap sehala

Tanpa pegas

Dengan pegas

Penyeyap

Penapis

Tanpa pengasing air

Dengan penapis air

Pengering udara

Page 7: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

KOMPONEN KETERANGAN SIMBOL

Alat pelincir

Tolok tekanan

Punca udara dari pemampat

Saluran udara

Saluran panduan pneumatik

Sambungan saluran

AKTIVITI 1b

PASTIKAN ANDA

MENGENALI SEMUA SIMBOL

YANG TERSENARAI

DI ATAS.

Page 8: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

PENGENALAN KEPADA PNEUMATIK

(SISTEM PENJANAAN DAN PENGAGIHAN UDARA)

Objektif am : Mempelajari dan memahami sistem penjanaan

serta pengagihan udara.

Objektif Khusus : Di akhir unit ini anda sepatutnya dapat:-

Menyatakan dan membandingkan jenis-jenis pemampat udara

Menyatakan dan menerangkan aksesori pemampat Menyatakan dan menerangkan penyahhidratan udara Menyatakan dan menerangkan kesan rawatan udara

Menyatakan dan menerangkan prinsip kerja penapis, pengatur tekanan dan pelincir udara.

UNIT 2

OBJEKTIF

Page 9: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.0 PENGENALAN

ahukah anda bahawa terdapat beberapa perkara yang berlaku apabila angin

dimampatkan, pertama ialah kenaikan tekanan dan kedua ialah haba yang

banyak dihasilkan. Oleh kerana haba tidak diperlukan di dalam sistem

pneumatik, ianya dikeluarkan dengan menggunakan strip penyejuk pemampat. Pada

peringkat akhir air akan terhasil, ini adalah kerana air tidak boleh dimampatkan dan

ianya diperah keluar pada peringkat mampatan.

Pada masa ini, sistem mampatan boleh didapati dikebanyakan kilang. Ianya harus

diletakkan pada kawasan yang mempunyai ventilasi yang banyak, kuasa yang

diberikan ialah antara 700 – 800 kPa.

2.1 PERSAMAAN YANG BERKAITAN DENGAN UDARA MAMPAT

Sebelum anda teruskan dengan Sistem Pneumatik, eloklah kiranya anda mengetahui

terlebih dahulu persamaan yang berkaitan dengan udara mampat, seperti yang

tersenarai di bawah.

2.1.1 Tekanan

Terdapat 3 cara untuk mengukur tekanan dalam satu sistem iaitu kPa, psi dan

bar. Kesemua udara akan kembali ke atmosfera berdasarkan persamaan unit

di bawah.

T

IINNPPUUTT

1 Atmosfera = 100 kPa (1 Pascal = 1 N/m2)

= 14.5 psi

= 1.01325 bar

Page 10: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.1.2 Hukum Boyles

Seperti juga gas, udara tidak mempunyai bentuk tertentu. Jika isipadu sesuatu

jisim dikurangkan, tekanan akan bertambah kerana ianya berkadaran songsang

terhadap isipadu, iaitu jika isipadu dikurangkan sebanyak ½ kali, tekanan

akan bertambah sebanyak 2 kali seperti Gambarajah 2.1 di bawah..

Gambarajah 2.1 : Tekanan daya ke atas omboh

Formula yang membuktikan teori tersebut ialah:

2.1.3 Daya

Unit untuk daya ialah Newton. Formulanya ialah:

Pada masa kini dengan adanya bahan serta teknologi pembuatan silinder di

mana ianya mempunyai tahap geseran yang rendah. Formula untuk mengira

daya efektif , Feff dengan anggaran 10% kerugian ialah:

Di mana unit daya efektif dalam Newton, unit tekanan dalam bar dan diameter

( D2 ) dalam sm2.

P1V1 = P2V2

Daya = Tekanan x Keluasan

Feff = P x D2 x 7

Sumber:

SMC Pneumatic

Page 11: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.1.4 Dew Point

Wap air terdapat dalam udara sekeliling. Jumlah wap air yang ada boleh

berubah mengikut perubahan suhu. Apabila kita menyatakan bahawa udara

telah padat dengan air, ianya dikenali sebagai “Dew Point”. Jadual 2.1

menunjukkan perkadaran penyejatan air di dalam udara berbanding suhu.

Jadual 2.1 : Penyejatan air di dalam udara

Untuk mendapatkan kandungan air dalam udara, lakarkan garisan oC kepada

lengkung dan tudingkan (ukuran kedua ialah kepada bahagian kiri graf iaitu

turus gH20/m3 untuk mendapatkan nilai air yang maksimum. Kelembapan

bandingan ( Relative Humudity) adalah penyukatan peratus air dalam satu

isipadu angin/udara, berbanding dengan nilai maksimum udara berdasarkan

suhu tertentu. Garisan melengkung pada Gambarajah 2.2 mewakili garisan

Dew Point atau 100% RH, untuk julat suhu tertentu.

Rajah 2.2 : Garis lengkung Dew Point

Sumber:

SMC Pneumatic

Sumber:

SMC Pneumatic

Page 12: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.2 PEMAMPAT UDARA

Pemampat udara memampatkan udara dari tekanan atmosfera ke satu tekanan yang

lebih tinggi. Ini dilakukan oleh pemampat iaitu dengan mengurangkan isipadu udara

itu. Bagi kiraan udara dianggap sebagai mengalami satu proses politropik.

Udara yang dibekalkan mestilah bersih daripada minyak dan bahan cemar. Keadaan

seumpama ini amat penting dalam memproses makanan dan penyenggaraan

peralatan. Udara dimampatkan supaya boleh disimpan dan digunakan untuk

membekalkan tenaga yang berkesan kepada kendalian mesin. Kegunaan udara

termampat adalah seperti di bawah;

Mengendalikan alatan salingan contohnya penukul ribet, penukul menyerpih,

pengorek, pemecah konkrit dan sebagainya.

Mengendalikan alatan berputar contohnya motor udara, pencanai, gerudi, reamer,

pam kendalian udara, wrenches dan sebagainya.

Menyembur cat, minyak, racun serangga dan sebagainya.

Mengendalikan omboh-omboh udara untuk alat penekan, pembuka pintu,

pengangkat, pencengkam dan sebagainya.

Semburan udara untuk tujuan pembersihan.

Mengembangkan tayar kenderaan.

Memulakan enjin diesel yang besar

Mengendalikan alatan kawalan, injap dan sebagainya.

Udara ialah gabungan dari beberapa jenis gas yang menyelubungi bumi sehingga

ketinggian 50,000 meter dari aras laut. Tekanan udara berkadar songsang dengan

altitud atau tinggi, iaitu tekanan udara akan berkurangan pada altitud yang tinggi.

Titik rujukan ialah aras laut di mana tekanan udara (atmosfera) ialah 1.01325 bar

(101.325 kPa). Pada aras 100 meter di atas permukaan laut, tekanan udara ialah 1.00

bar (100 kPa) bagi setiap 100 meter. Apabila pemampat udara dikendalikan pada

altitud tinggi, kecekapannya akan berkurangan.

IINNPPUUTT

Page 13: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.3 JENIS-JENIS PEMAMPAT

Pemampat udara boleh dibahagikan kepada dua kategori yang utama seperti di

bawah.

Pemampat

Jenis Anjakan Positif Jenis Dinamik

i. Jenis salingan i. Jenis aliran jejari

ii. Jenis putaran ii. Jenis aliran paksi

2.3.1 Pemampat Jenis Anjakan Positif

Pemampat udara anjakan positif merupakan mesin dengan sekumpulan

isipadu udara atau gas yang diletakkan di dalam bekas tertutup kerana

tekanan akan meningkat apabila isipadu tersebut dikurangkan. Pemampat

udara anjakan positif biasa digunakan di dalam loji-loji pemampat udara

untuk kawalan pneumatik. Pemampat ini terdiri dari dua jenis yang utama

iaitu jenis salingan dan berputar.

Pemampat jenis anjakan positif terbahagi kepada dua kategori iaitu :-

1. Pemampat jenis salingan

2. Pemampat jenis putaran

2.3.1.1 Pemampat Jenis Salingan

Pemampat jenis salingan terbahagi kepada dua :-

1. pemampat omboh satu peringkat dan dua peringkat

2. pemampat jenis gegendang

Pemampat omboh satu dan dua peringkat

Pemampat jenis ini menggunakan gerakan piston dalam silinder

untuk memampatkan udara. Biasanya udara termampat

dihasilkan melalui proses mampatan dalam satu atau beberapa

peringkat. Pemampat salingan satu peringkat menghasilkan

tekanan udara yang lebih rendah daripada pemampat salingan

dua peringkat.

Page 14: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Pemampat salingan satu peringkat memampatkan udara dalam

silinder dengan menggunakan satu piston sahaja. Piston

digerakkan ke bawah dan udara atmosfera disedut masuk ke

ruang silinder melalui liang sedutan seperti rajah 2.3(a).

Apabila injap sedutan terbuka, injap hantaran adalah dalam

keadaan tertutup. Selepas itu proses hantaran bermula dengan

piston bergerak ke atas, injap hantaran terbuka dan injap

sedutan tertutup. Udara dalam ruang atas piston dalam silinder

akan ditolak keluar melalui liang hantaran ke penerima seperti

rajah 2.3(b). Proses ini memampatkan udara sehingga ke suatu

tekanan yang telah dilaraskan.

(a) Proses Sedutan (b)Proses Hantaran

Rajah 2.3 : Keratan rentas dan proses pemampat salingan satu peringkat.

Gambarajah 2.4 : Pemampat salingan satu peringkat

Pemampat salingan dua peringkat memampatkan udara dengan

menggunakan dua piston. Udara disedut ke dalam ruang atas

piston dalam silinder pertama dan dihantar dengan satu tekanan

ke ruang atas piston dalam silinder kedua untuk dimampatkan

ke tekanan yang lebih tinggi. Proses mampatan pada silinder

pertama menghasilkan udara bersuhu tinggi. Penyejuk-antara

digunakan untuk memindahkan haba sebelum udara itu

memasuki silinder kedua.

Injap hantaran

Liang hantaran

Omboh

Injap

sedutan

Liang

sedutan

Sumber :

SMC Pneumatic

Sumber :

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987

Page 15: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Rajah 2.5 : Keratan rentas dan operasi pemampat dua peringkat

Gambarajah 2.6 : Pemampat dua peringkat

Silinder Kedua

Omboh Kedua

Saluran Udara

Termampat

Air Penyejuk Masuk

Penyejuk Antara

Omboh Pertama

Air Penyejuk Keluar

Silinder Pertama

Liang Sedutan

Udara masuk

Liang Hantaran

Sumber :

SMC Pneumatic

Sumber:

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 16: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Pemampat jenis gegendang

Merujuk kepada rajah 2.7, ianya adalah sama seperti pemampat

berpiston tetapi piston digantikan dengan pemasangan cakera

dan gegendang. Gegendang disambungkan dengan cakera dan

dinding silinder. Udara hanya masuk dan keluar setakat ruang

di dalam gegendang sahaja.

Rajah 2.7 : Pemampat salingan jenis gegendang

2.3.1.2 Pemampat Jenis Putaran

Pemampat Jenis Putaran terbahagi kepada dua iaitu :-

1. Pemampat Jenis Ram Gelangsar

2. Pemampat Jenis Skru

Injap

Gegendang

Sumber:

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 17: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Pemampat Ram Gelangsar

Pemampat ini padat, berkelajuan tinggi, bebas dari pencemaran

pelincir dan selalunya mempunyai kecekapan yang lebih tinggi

dari pemampat jenis emparan tetapi tidaklah setinggi kecekapan

pemampat jenis salingan.Pemampat jenis putaran boleh

menghasilkan tekanan antara 400 kN/m – 800 kN/m.

Keupayaannya boleh mencapai 100 m/min. Unsur asasnya ialah

pemutar dan beberapa keping ram yang bebas melunsur secara

jejarian di dalam satu selongsong seperti gambarajah 2.8 di bawah.

(a) (b)

Gambarajah 2.8 : Menunjukkan (a) ram gelangsar dan

(b) keratan rentas ram gelangsar

Pemampat Jenis Skru

Pemampat jenis skru menggunakan minyak pelincir sebagai

pelindung daripada kebocoran. Ianya sesuai digunakan jika beban

yang dikenakan padanya tidak berubah. Masalah pemampat jenis

skru ialah angin mampat yang dihasilkan mempunyai kandungan

minyak, oleh itu ianya memerlukan penapis minyak yang dipasang

secara siri dibahagian keluaran.

Gambarajah 2.9 : Pemampat Udara Jenis Skru

Putaran

Keluaran Masukan

Sumber :

SMC Pneumatic

Sumber:

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 18: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.3.2 Pemampat Jenis Dinamik

Udara atau gas yang dimampatkan melalui gerakan dinamik ram yang

berputar menghasilkan halaju dan tekanan kepada udara atau gas yang

mengalir. Aliran udara di dalam aliran paksi adalah sama arah dengan

gerakan gandar, manakala di dalam pemampat emparan, pengaliran udara

adalah sama arah dengan putaran jejarinya. Kadangkala pemampat

emparan disebut sebagai penghembus atau peniup bergantung kepada

bagaiman dinamiknya gerakan udara. Pemampat jenis ini digunakan

apabila kadar aliran dan isipadu yang tinggi diperlukan.

Pemampat jenis dinamik biasanya tidak dapat menghasilkan tekanan yang

tinggi oleh itu ia tidak digunakan sebagai pemampat kepada sistem

pneumatik. Walaupun ia dapat menghasilkan kuantiti udara yang tinggi

tetapi ia hanya berfungsi sebagai kipas atau penghembus.

(a) (b)

Gambarajah 2.10 : (a) Jenis Aliran Paksi, dan (b) Jenis Aliran Jejari

Sumber:

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 19: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.4 PENGHASILAN UDARA BEBAS

Penghantaran udara bebas ditakrifkan sebagai penghantaran udara pada keadaan

tekanan atmosfera adalah berbeza dari tempat ke tempat maka suatu piawai udara

selalu digunakan dan dikenali sebagai udara bebas piawai. Bagi udara bebas piawai

tekanan diambil sebagai 1.010 bar dan suhu 00 C.

2.4.1 Kelengkapan Sistem Mampatan udara

Sistem mampatan udara memerlukan kelengkapan tertentu bagi memastikan

kerja pemampatan dapat dilaksanakan dengan baik. Di antara kelengkapan

sistem mampatan udara adalah seperti berikut :-

Turus Sedutan dan Penyenyap

Tabung Udara

Injap Pelega

Unit Servis atau Unit Khidmat

Gambarajah 2.11, menunjukkan susunan loji dan unit-unit utama pemampat

udara.

Gambarajah 2.11 : Loji Pemampat Udara

Page 20: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.4.1.1 Turas Sedutan dan Penyenyap

Setiap sistem pemampat memerlukan turas sedutan untuk mengeluarkan

zarah-zarah kotoran sebelum udara memasuki liang masuk. Turas ini

biasanya jenis kubang minyak atau elemen kertas yang memerlukan

senggaraan atau gantian dari masa ke semasa.

Satu penyenyap adakalanya diperlukan bagi melenyapkan kebisingan

udara yang memasuki pemampat. Ia boleh dipasang sebelum atau selepas

turas bergantung kepada kesan penyenyap yang diperlukan.

2.4.1.2 Tabung Udara

Pemampat sama ada yang besar atau kecil selalunya dilengkapkan dengan

satu penerima udara. Penerima hanyalah sebuah takungan atau tangki

yang dapat diisikan dengan udara termampat.

Fungsi Tabung Udara adalah seperti berikut :-

Menapis udara yang masuk ke dalam sistem utama (Penapis Masukan)

Menyimpan udara termampat bagi mengelakkan pemampat beroperasi

secara berterusan.

Meredan denyutan tekanan yang datang daripada pemampat atau

sistem pneumatik.

Memindah haba bagi menyejukkan udara termampat bagi

menggalakkan peluwap menitis ke bawah takungan sebelum udara

disalurkan ke sistem pneumatik.

Mengumpul peluwap dan cemaran daripada udara.

Injap pelega yang berada dibahagian atas tabung udara berfungsi untuk

mengawal tekanan yang berlebihan.

Page 21: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Gambarajah 2.12 : Tabung Udara dan Simbol Piawainya

2.4.1.3 Injap Pelega

Alat ini merupakan penerima udara yang dipasang di tempat perantaraan

untuk menyamankan tekanan yang berubah-ubah di dalam sistem dan

memastikan tekanan kendalian sentiasa malar. Penumpuk perantaraan

hendaklah dipasang pada tiap-tiap loji yang menggunakan bekalan pusat

udara termampat. Dengan kewujudan penumpuk di dalam susunan loji,

tekanan dalam talian panjang terpampas menyusut dan halaju aliran dalam

saluran dapat disenggarakan dengan mudah.

2.4.1.4 Unit Servis atau Unit Khidmat

Alat ini merupakan satu pakej yang mengandungi turas udara, pengatur

tekanan dan pelincir seperti gambarajah 2.13 di bawah.

Gambarajah 2.13 : Unit Servis

PELINCIR PENGATUR

TEKANAN

PENAPIS

UDARA

Keluaran

Masukan

Injap

Pelega

Injap

Pelepasan Sumber:

SMC Pneumatic

Sumber:

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 22: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

Gambarajah 2.14: Penapis udara

Gambarajah 2.15: Pengatur tekanan

Gambarajah 2.16: Pelincir

2.4 PENYAHIDRATAN UDARA

Fungsi proses penyahidratan udara ialah untuk menurunkan suhu dan

mengeringkan udara selepas proses pemampatan. Proses penyahidratan udara

boleh dibahagikan kepada dua bahagian seperti di bawah;

Pendingin Lanjutan

Pengering Udara

Penapis udara - penapis udara digunakan untuk

membersihkan udara termampat

daripada segala kekotoran dan

juga air terpeluwap yang

terkumpul.

Pengatur Tekanan- Pengatur tekanan merupakan injap

penurun yang memastikan

tekanan kerja yang besar

berkeadaan malar walaupun

terdapat ketidakseimbangan

dalam tekanan udara utama dan

kadar penggunaan udara. Tekanan

masukan hendaklah sentiasa lebih

tinggi daripada tekanan keluaran.

Pelincir - Bekalan pelincir yang mencukupi

diperlukan untuk peralatan

pneumatik. Pemasangan saluran

dibuat secara perpaipan. Paip

diperbuat daripada getah, plastik

ataupun logam. Paip yang

digunakan sebagai saluran gas tidak

boleh digunakan sama sekali.

Perkara-perkara penting yang mesti

diperhatikan dalam pemasangan

saluran paip ialah halaju aliran dan

susutan tekanan dalam paip dan

sendi di sepanjang perpaipan utama.

Sumber :

SMC Pneumatic

Sumber :

SMC Pneumatic

Sumber :

SMC Pneumatic

Page 23: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.4.1 Pendingin lanjutan

Pendingin lanjutan juga boleh dibahagikan kepada dua iaitu;

Dingin Udara – Proses penyejukan dilakukan dengan menggunakan

udara.

Dingin Air – Proses penyejukan dilakukan dengan menggunakan air

sebagai bahantara.

Gambarajah 2.17 : Unit Dingin Udara

Gambarajah 2.18 : Unit Dingin Air

Sumber :

SMC Pneumatic Sumber :

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Sumber:

SMC Pneumatic

Sumber :

Pneumatic Control for

Industrial Automation,

AE Press, 1987.

Page 24: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.5.2 Pengering Udara

Pengering udara boleh dibahagikan kepada tiga jenis yang utama iaitu:-

Jenis Serapan

Jenis Jerapan

Jenis Bahan Pendingin

2.5.2.1 Pengering Jenis Resapan

Pengering jenis resapan menggunakan kimia jenis kelembapcairan

bagi menyerap air daripada udara. Setelah menyerap air kimia ini

akan menjadi cecair. Diantara kimia yang selalu digunakan adalah

urea, lithium dan kalsium klorida. Gambarajah Unit Pengering Jenis

Resapan adalah gambarajah 2.19 di bawah.

Gambarajah 2.19 :Unit Pengering Jenis Resapan

Silinder penakung dibina untuk menyimpan bahan kimia penyerap

dalam jumlah yang banyak. Udara yang dimampat mengalir masuk

daripada bahagian bawah silinder penakung dan mengalir ke aras atas

menerusi bahan penyerap sebelum udara kering dialirkan keluar.

Bahan kimia yang menyerap lembapan dari udara akan menjadi

lembap dan cair lalu menitik ke bawah. Bahan kimia di dalam

penakung akan berkurangan dan perlu ditambah dari masa ke semasa

melalui ruang menambah di bahagian atas penakung.

Sumber :

SMC Pneumatic

Page 25: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.5.2.2 Pengering Jenis Jerapan (Adsorption )

Pengering jenis ini menggunakan kaedah kimia bagi mengeringkan

udara. Kaedah jerapan bermakna air daripada udara akan melekat

pada permukaan kimia pengering yang digunakan.Bahan pengering

ini biasanya terdiri daripada jel silika dan alumina teraktif yang

diisikan ke dalam silinder. Gambarajah Unit Pengering Jenis Jerapan

adalah seperti di bawah :-

Gambarajah 2.20 : Unit Pengering Jenis Jerapan

Udara basah akan masuk dari bahagian bawah dan keluar sebagai

udara kering di bahagian atas. Sekiranya udara yang lebih kering

diperlukan, udara akan dialirkan semula ke silinder kedua dan

dikeluarkan di bahagian bawah silinder kedua.

Sumber :

SMC Pneumatic

Page 26: UNIT 1 - nikarifblog.files.wordpress.com · 1.4 SIMBOL-SIMBOL PIAWAI BAGI KOMPONEN PNEUMATIK Simbol piawai ISO bagi komponen-komponen sistem pneumatik adalah seperti di bawah:- KOMPONEN

2.5.2.3 Pengering Bahan Pendingin

Udara yang telah dimampatkan kira-kira pada suhu 44oC masuk

melalui salur masuk melalui paip. Udara basah mengalir terus melalui

penyejuk udara ke udara dan terus ke pemisah air. Pada pemisah air,

air yang terkumpul akan menitik ke bawah. Udara yang separuh

kering dan sejuk dialirkan terus ke penyejuk “ udara ke bahan

penyejuk” dan keluar ke pemisah air kedua di mana air yang

terkumpul akan menitik ke bawah. Udara yang telah kering dan sejuk

dialirkan pula ke penyejuk “udara ke udara” sebelum udara dialirkan

ke sistem. Udara yang keluar dari Pengering Penyejuk merupakan

udara kering dan sejuk. Suhu yang keluar lebih kurang 2oC.

Gambarajah 2.21 di bawah menunjukkan unit pengering bahan

pendingin.

Gambarajah 2.21 : Unit Pengering Bahan Pendingin