implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : kajian kes di kuala...

27
Pengenalan Bandaraya Kuala Terengganu merupakan salah sebuah negeri yang terletak di bahagian pantai timur semenanjung Malaysia. Kedudukan Terengganu yang strategik dan terletak 500 kilometer di timur laut bandar raya Kuala Lumpur dan mengadap Laut China Selatan. Sebuah negeri yang mempunyai kekayaan yang tersendiri dan keunikan yang agung. Penduduk dan ekonomi yang dimiliki oleh negeri Bandaraya Warisan Pesisir Air ini berada dalam pola yang semakin menaik ekoran daripada pembangunan yang semakin giat berlaku. Pengukuran yang dibuat untuk sesebuah negeri yang bertaraf bandaraya ialah bilangan penduduk yang menjadi ukuran yang penting. Peningkatan penduduk bandar raya Terengganu berlaku dari semasa ke semasa. Sekaligus menjadikan Terengganu sebuah negeri yang bertaraf bandar raya pada tahun 2008. Struktur ekonomi juga mengalami perubahan yang ketara dari semasa ke semasa. Sebelum Terengganu menemui telaga pertoleum majoriti penduduk di negeri ini menjalankan aktiviti dalam sektor primer termasuklah sebagai nelayan ekoran petempatan yang berhampiran dengan kawasan laut, menjual di pasar secara kecil-kecilan, menjayakan Industri Kecil Sederhana (IKS) yang melibatkan ramai penduduk Melayu tidak ketinggalan juga bertani mengusahakan kebun dan tanah sawah secara persendirian. Namun, struktur ekonomi bagi negeri pantai timur ini mengalami perubahan setelah penemuan petroleum tiga dekad yang lalu yang menjadikan negeri Terengganu merupakan salah sebuah negeri yang menyumbang kepada pendapatan negara (KDNK). Penemuan petroleum di luar pantai Terengganu telah memberi peluang untuk struktur ekonomi di Terengganu diubah semula.( Katiman Rostam, 2005). Perubahan ekonomi yang berlaku di negeri ini telah memberikan pelbagai impak terhadap sosioekonomi penduduk yang menyumbang kepada proses pembangunan yang giat sehinggakan mewujudkan sebuah negeri yang maju ianya juga bagi mencapai wawasan 2020 untuk menjadikan Terengganu sebagai sebuah negeri yang maju dan bertaraf dunia.

Upload: dhea-ct

Post on 29-Jul-2015

4.637 views

Category:

Documents


2 download

DESCRIPTION

Proses pembandaran dan pembangunan yang semakin pesat berlaku di negeri pantai timur ini bukan sahaja memberikan impak kepada ekonomi malah ianya juga memberikan impak terhadap sosial penduduk di kawasan tersebut. Proses rebakan bandar yang berlaku di sekitar pusat bandar telah memberikan kesan terhadap gejala sosial penduduk di pusat bandar. Kemajuan dan pembandaran negeri Terengganu memberikan gambaran bahawa terdapat perubahan yang berlaku dalam sosial penduduk. Tahap keselamatan penduduk semakin terancam dengan gejala sosial seperti rompakan, ragut, kecurian dan jenayah yang lain. Kesan-kesan ini timbul sedikit sebanyak berpunca daripada proses pembandaran yang berlaku tanpa mengira sempadan. Kemajuan yang dicapai telah membuka lebih banyak peluang pekerjaan, bagi pihak pelabur atau firma yang menawarkan peluang pekerjaan mempunyai pilihan yang lebih tinggi seterusnya mempengaruhi pengambilan tenaga buruh. Firma akan cuba untuk merendahkan kos pengeluaran dan mendapatkan tenaga buruh asing kerana golongan buruh asing ini tidak memilih pekerjaan walaupun kerja itu membebankan dan pulangan pendapatan yang tidak memuaskan. Kemasukan tenaga buruh asing ini akan memberikan impak yang negatif kepada kesejahteraan sosial penduduk di sekitar kawasan pusat bandar. Pembandaran yang pesat ini juga akan menyumbang kepada kesesakan penduduk, persaingan guna tanah yang menyebabkan harga tanah melambung tinggi dalam pasaran tempatan, keadaan ini akan dikaji dengan teliti yang akan mengukur tahap sosial penduduk di sekitar kawasan bandar. Akibat daripada taraf pendidikan yang semakin tinggi ekoran daripada proses pembandaran yang menyumbang kepada pembinaan dan pembukaan lebih banyak institusi pendidikan di Terengganu telah menyumbang kepada peningkatan golongan profesional. Keadaan ini secara realistiknya akan menyumbang kepada penurunan kadar kelahiran. Taraf pendidikan yang tinggi dimiliki oleh majoriti penduduk di kawasan pusat bandar menyebabkan golongan ini lebih mementingkan kerjaya masing-masing seterusnya berkahwin pada usia yang lewat. Usia perkahwinan yang lewat akan menyumbang kepada penurunan kadar kesuburan dan secara relatifnya, kadar kelahiran akan menurun. Pemilihan pekerjaan yang lebih tinggi juga akan meningkatkan kadar migrasi ke luar negeri mahupun ke luar negara untuk mendapatkan pekerjaan yang lebih profesional dan ianya bersesuaian dan layak dengan taraf pendidikan tinggi yang dimiliki oleh mereka.Skop kajian. Kertas cadangan ini bertujuan untuk mengkaji implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar raya Kuala Terengganu atau dikenali sebagai Bandar Warisan Pesisir Air. Skop bagi kajian ini lebih kepada implikasi terhadap taraf hidup penduduk ekoran daripada proses pembandaran yang berlaku di negeri ini. Proses pembandaran yang pesar berlaku tanpa mengira sempadan dan jarak ini mempunyai kepelbagaian implikasi terhadap beberapa aspek yang penting. Taraf hidup penduduk merupakan salah satu daripada aspek tersebut, antara elemen yang terkandung dalam aspek ini termasuklah pendidikan, pekerjaan, pendapatan, kesihatan, ketersampaian juga merupakan elemen-elemen yang perlu dikupas dan dijadikan isu kajian untuk pembandaran. Sebagai bukti, ekoran proses pembandaran di Terengganu juga telah meningkatkan taraf pendidikan dalam kalangan penduduk di kawasan pusat bandar dan luar bandar. Banyak institusi pendidikan ditubuhkan untuk menjadikan penduduk Terengganu celik huruf dan berpendidikan tinggi. Universiti Darul Iman, Universiti Malaysia Terengganu, UiTm, Taman Ilmu di Besut, dan Insitusi kemahiran merupakan institusi pendidikan yang menjadi pusat untuk menyebarkan ilmu pengetahuan baik dari segi kemahiran dan akademik yang bermutu tinggi. Dengan adanya, pendidikan yang tinggi penduduk akan mampu untuk mendapatkan peluang pekerjaan yang sesuai dan menjamin masa depan mereka baik dari sektor swasta mahupun sektor awam. Pekerjaan yang mampu mengubah masa depan mereka ini

TRANSCRIPT

Page 1: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Pengenalan

Bandaraya Kuala Terengganu merupakan salah sebuah negeri yang terletak di bahagian

pantai timur semenanjung Malaysia. Kedudukan Terengganu yang strategik dan terletak 500

kilometer di timur laut bandar raya Kuala Lumpur dan mengadap Laut China Selatan. Sebuah

negeri yang mempunyai kekayaan yang tersendiri dan keunikan yang agung. Penduduk dan

ekonomi yang dimiliki oleh negeri Bandaraya Warisan Pesisir Air ini berada dalam pola yang

semakin menaik ekoran daripada pembangunan yang semakin giat berlaku. Pengukuran yang

dibuat untuk sesebuah negeri yang bertaraf bandaraya ialah bilangan penduduk yang menjadi

ukuran yang penting. Peningkatan penduduk bandar raya Terengganu berlaku dari semasa ke

semasa. Sekaligus menjadikan Terengganu sebuah negeri yang bertaraf bandar raya pada

tahun 2008. Struktur ekonomi juga mengalami perubahan yang ketara dari semasa ke semasa.

Sebelum Terengganu menemui telaga pertoleum majoriti penduduk di negeri ini menjalankan

aktiviti dalam sektor primer termasuklah sebagai nelayan ekoran petempatan yang

berhampiran dengan kawasan laut, menjual di pasar secara kecil-kecilan, menjayakan Industri

Kecil Sederhana (IKS) yang melibatkan ramai penduduk Melayu tidak ketinggalan juga

bertani mengusahakan kebun dan tanah sawah secara persendirian.

Namun, struktur ekonomi bagi negeri pantai timur ini mengalami perubahan setelah

penemuan petroleum tiga dekad yang lalu yang menjadikan negeri Terengganu merupakan

salah sebuah negeri yang menyumbang kepada pendapatan negara (KDNK). Penemuan

petroleum di luar pantai Terengganu telah memberi peluang untuk struktur ekonomi di

Terengganu diubah semula.( Katiman Rostam, 2005). Perubahan ekonomi yang berlaku di

negeri ini telah memberikan pelbagai impak terhadap sosioekonomi penduduk yang

menyumbang kepada proses pembangunan yang giat sehinggakan mewujudkan sebuah negeri

yang maju ianya juga bagi mencapai wawasan 2020 untuk menjadikan Terengganu sebagai

sebuah negeri yang maju dan bertaraf dunia.

Page 2: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Latar Belakang Kajian.

Proses pembandaran yang giat berlaku di bandaraya Terengganu telah memberikan impak

terhadap sosioekonomi penduduknya. Ekoran daripada penemuan telaga minyak, gas asli dan

sebagai hab utama petrokimia sudah cukup untuk menjadikannya salah satu satu elemen

untuk meneruskan proses pembangunan di negeri ini. Tahap sosioekonomi yang dipengaruhi

oleh proses pembandaran termasuklah, tahap pendidikan penduduk, taraf kesihatan, pusat

perkhidmatan sosial, peluang pekerjaan, pendapatan bulanan penduduk, darjah ketersampaian

dan juga jaringan pengangkutan dan perkidmatan. Kesemua elemen ini menjadi isi kandungan

dalam konsep sosioekonomi penduduk Bandaraya Terengganu. Peralihan struktur ekonomi

pada tiga dekad yang lalu telah banyak memberikan kesan kepada negeri ini baik dari segi

ekonomi mahupun politik dan sosial. Peluang pekerjaan yang semakin banyak ditawarkan

kepada penduduk bukan sahaja dalam sektor primer tetapi dalam sektor perkhidmatan dan

perindustrian, pembukaan lebih banyak kilang untuk menguruskan sumber bahan mentah di

negeri ini telah memberikan impak positif kepada penduduknya. Jika dibandingkan sebelum

penemuan petroleum dan gas asli, kebanyakan penduduk terlibat dengan aktiviti pertanian,

penternakan, perikanan dan Industri Kecil Sederhana (IKS) dan majoriti belia dan generasi

muda berhijrah ke negeri-negeri lain yang menawarkan peluang pekerjaan yang lebih moden

dan berpendapatan yang lebih tinggi keadaan ini mengalakkan kadar migrasi ke luar.

Namun setelah berlaku peralihan struktur ekonomi, bilangan penduduk di negeri semakin

meningkat dari semasa ke semasa. Peningkatan penduduk dapat dibuktikan melalui data yang

diambil oleh Unit Perancangan Ekonomi Negeri Terengganu. Bilangan penduduk diambil dari

dua tahun yang berbeza, perbezaan ini menggambarkan peningkatan bilangan penduduk dari

tahun 2000. Kadar pertumbuhan penduduk bagi tahun 2006 menunjukkan angka yang tinggi

iaitu 20.23%, iaitu berlaku pertambahan penduduk dari tahun 2000 iaitu seramai 898 825

orang dan angka ini mengalami peningkatan kepada 1,081,286 orang pada tahun 2006.

Bilangan penduduk menggambarkan sama ada sesebuah negeri itu layak untuk diiktiraf

sebagai bandar raya ataupun tidak.

PENDUDUK

Page 3: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

MENGIKUT KUMPULAN UMUR.

 KUMPULAN UMUR 

2000 2006

 Lelaki   Perempuan   Jumlah   Lelaki   Perempuan   Jumlah 

 0-4 58,072 54,293

112,365 70,073

          65,100

        135,173

 5-9 64,558 61,488

126,046 77,900

          73,733

        151,633

 10-14 63,086 60,659

123,745 76,124

          72,741

        148,865

 15-19 51,126 50,253

101,379 61,693

          60,267

        121,960

 20-24 33,830 29,994 63,824 40,821

          35,958

          76,779

 25-29 29,506 28,326 57,832 35,604

          33,970

          69,574

 30-34 29,097 28,947 58,044 35,111

          34,716

          69,827

 35-39 29,298 28,401 57,699 35,353

          34,056

          69,409

40-4425,870 24,847 50,717 31,217

          29,796

          61,013

45-4920,276 18,795 39,071 24,467

          22,536

          47,003

50-5416,100 14,218 30,318 19,427

          17,046

          36,473

55-5911,849 11,080 22,929 14,298

          13,284

          27,582

60-649,933 10,737 20,670 11,985

          12,881

          24,866

65-695,206 5,795 11,001 6,281

            6,953

          13,234

70-744,413 5,274 9,687 5,326

            6,327

          11,653

75+6,129 7,369 13,498 7,398

            8,844

          16,242

JUMLAH458,349  440,476

898,825

553,078

        528,208     1,081,286

Sumber:Unit Perancang Ekonomi Negeri Terengganu Jabatan Perangkaan Malaysia.

 BILANGAN PENDUDUK MENGIKUT KUMPULAN UMUR 2006

DAERAH 0-14 15-64 65 ke atas

BESUT        58,835

        82,049

          4,440

DUNGUN        63,969

        88,828

          7,199

Page 4: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

HULU TERENGGANU

        30,159

        42,369

          2,384

KEMAMAN        68,652

        97,808

          8,416

KUALA TERENGGANU

      147,972

      203,010

        10,819

MARANG        40,958

        57,493

          4,019

SETIU        25,126

        32,929

          3,852

JUMLAH 435,671 604,486  41,129

Sumber:Unit Perancang Ekonomi Negeri Terengganu Jabatan Perangkaan Malaysia.

Latar Belakang Kajian.

Ekoran daripada proses pembandaran yang semakim merebak di bandar raya Kuala

Terengganu memberikan impak yang maksimum terhadap tahap sosioekonomi, kertas

cadagan ini akan mengukur taraf hidup penduduk di kawasan bandar dengan menggunakan

jumlah pendapatan bulanan penduduk sebagai elemen. Kesan daripada pertambahan peluang

pekerjaan yang lebih tinggi ditawarkan khususnya dalam sektor perindustrian, perkilangan

mahupun perkhidmatan memberikan peluang bagi penduduk di kawasan bandar raya

Terengganu. Menurut Katiman Rostam dalam kajiannya pada tahun, 2005 sepanjang tempoh

1996-2000, sebanyak 79 projek perindustrian telah diluluskan oleh kerajaan Terengganu

dengan melibatkan modal kira-kira RM13.2 bilion. Keadaan ini menggambarkan bahawa

kerajaan Terengganu telah menjadikan negeri yang berpotensi tinggi ini sebagai hab

pelaburan yang tinggi untuk menjadikan Terengganu sebagai negeri yang maju menjelang

tahun 2020.

Pembandaran yang semakin giat berlaku di pusat bandar ini seiring dengan teori kutub

yang merupakan teori kutub pertumbuhan yang dikemukakan oleh F. Perroux dan kemudian

Page 5: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

dikembangkan oleh R.J. Boudeville melalui ideanya tentang pusat pertumbuhan (Katiman

Rostam,2005). Teori ini membincangkan bahawa apabila pusat-pusat yang dikenalpasti dan

dianggap akan memberi manfaat yang sepatutnya diberi suntikan modal sama ada dalam

sektor pembuatan mahupun perindustrian ianya akan memberikan manfaat kepada kawasan-

kawasan sekitarnya seterusnya menggalakkan rebakan proses pembandaran ke seluruh

kawasan yang berdekatan. Keadaan inilah yang akan dikaji untuk melihat implikasi terhadap

sosioekonomi akibat daripada rebakan proses pembandaran ini secara meluas dan lebih jelas.

Selain dari itu juga, taraf pendidikan dan termasuklah elemen-elemen lain yang akan

menjadikan kajian ini lebih kondusif seperti taraf kesihatan penduduk di kawasan bandar raya

Terengganu akibat daripada proses pembandaran yang berlaku. Menurut Rosniza Aznie Che

Rose dan Asmah Ahmad dalam kajiannya pada tahun 2010, menyatakan bahawa Terengganu

menunjukkan Kadar Kematian Kasar (KKK) dan Kadar Kematian Bayi (KKB) telah menurun

secara berterusan semenjak selepas merdeka. Kadar Kematian Bayi (KKB) merupakan indek

untuk mengukur kemajuan pembangunan sosio-ekonomi, taraf kesihatan kanak-kanak,

kesejahteraan dan kemakmuran penduduk dalam sesebuah negara. Penurunan KKB dianggap

sebagai satu penunjuk atau indikator kepada kemajuan pembangunan sosio-ekonomi yang

dicapai oleh sesebuah negeri.

Lokasi kajian.

Page 6: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Sumber: Rancangan Tempatan Daerah Jerteh, Kg. Raja, Kuala Besut, 2000

Pernyataan masalah.

Page 7: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Proses pembandaran dan pembangunan yang semakin pesat berlaku di negeri pantai timur

ini bukan sahaja memberikan impak kepada ekonomi malah ianya juga memberikan impak

terhadap sosial penduduk di kawasan tersebut. Proses rebakan bandar yang berlaku di sekitar

pusat bandar telah memberikan kesan terhadap gejala sosial penduduk di pusat bandar.

Kemajuan dan pembandaran negeri Terengganu memberikan gambaran bahawa terdapat

perubahan yang berlaku dalam sosial penduduk. Tahap keselamatan penduduk semakin

terancam dengan gejala sosial seperti rompakan, ragut, kecurian dan jenayah yang lain.

Kesan-kesan ini timbul sedikit sebanyak berpunca daripada proses pembandaran yang berlaku

tanpa mengira sempadan. Kemajuan yang dicapai telah membuka lebih banyak peluang

pekerjaan, bagi pihak pelabur atau firma yang menawarkan peluang pekerjaan mempunyai

pilihan yang lebih tinggi seterusnya mempengaruhi pengambilan tenaga buruh. Firma akan

cuba untuk merendahkan kos pengeluaran dan mendapatkan tenaga buruh asing kerana

golongan buruh asing ini tidak memilih pekerjaan walaupun kerja itu membebankan dan

pulangan pendapatan yang tidak memuaskan. Kemasukan tenaga buruh asing ini akan

memberikan impak yang negatif kepada kesejahteraan sosial penduduk di sekitar kawasan

pusat bandar.

Pembandaran yang pesat ini juga akan menyumbang kepada kesesakan penduduk,

persaingan guna tanah yang menyebabkan harga tanah melambung tinggi dalam pasaran

tempatan, keadaan ini akan dikaji dengan teliti yang akan mengukur tahap sosial penduduk di

sekitar kawasan bandar. Akibat daripada taraf pendidikan yang semakin tinggi ekoran

daripada proses pembandaran yang menyumbang kepada pembinaan dan pembukaan lebih

banyak institusi pendidikan di Terengganu telah menyumbang kepada peningkatan golongan

profesional. Keadaan ini secara realistiknya akan menyumbang kepada penurunan kadar

kelahiran. Taraf pendidikan yang tinggi dimiliki oleh majoriti penduduk di kawasan pusat

bandar menyebabkan golongan ini lebih mementingkan kerjaya masing-masing seterusnya

berkahwin pada usia yang lewat. Usia perkahwinan yang lewat akan menyumbang kepada

penurunan kadar kesuburan dan secara relatifnya, kadar kelahiran akan menurun. Pemilihan

pekerjaan yang lebih tinggi juga akan meningkatkan kadar migrasi ke luar negeri mahupun ke

luar negara untuk mendapatkan pekerjaan yang lebih profesional dan ianya bersesuaian dan

layak dengan taraf pendidikan tinggi yang dimiliki oleh mereka.

Skop kajian.

Page 8: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kertas cadangan ini bertujuan untuk mengkaji implikasi pembandaran terhadap tahap

sosioekonomi penduduk di kawasan bandar raya Kuala Terengganu atau dikenali sebagai

Bandar Warisan Pesisir Air. Skop bagi kajian ini lebih kepada implikasi terhadap taraf hidup

penduduk ekoran daripada proses pembandaran yang berlaku di negeri ini. Proses

pembandaran yang pesar berlaku tanpa mengira sempadan dan jarak ini mempunyai

kepelbagaian implikasi terhadap beberapa aspek yang penting. Taraf hidup penduduk

merupakan salah satu daripada aspek tersebut, antara elemen yang terkandung dalam aspek ini

termasuklah pendidikan, pekerjaan, pendapatan, kesihatan, ketersampaian juga merupakan

elemen-elemen yang perlu dikupas dan dijadikan isu kajian untuk pembandaran.

Sebagai bukti, ekoran proses pembandaran di Terengganu juga telah meningkatkan taraf

pendidikan dalam kalangan penduduk di kawasan pusat bandar dan luar bandar. Banyak

institusi pendidikan ditubuhkan untuk menjadikan penduduk Terengganu celik huruf dan

berpendidikan tinggi. Universiti Darul Iman, Universiti Malaysia Terengganu, UiTm, Taman

Ilmu di Besut, dan Insitusi kemahiran merupakan institusi pendidikan yang menjadi pusat

untuk menyebarkan ilmu pengetahuan baik dari segi kemahiran dan akademik yang bermutu

tinggi. Dengan adanya, pendidikan yang tinggi penduduk akan mampu untuk mendapatkan

peluang pekerjaan yang sesuai dan menjamin masa depan mereka baik dari sektor swasta

mahupun sektor awam. Pekerjaan yang mampu mengubah masa depan mereka ini akan

membantu mereka untuk menaikkan taraf hidup dengan pendapatan bulanan yang tinggi,

mereka mampu untuk membeli rumah kediaman, tanah dan kereta dan ini merupakan alat

untuk mengukur taraf hidup penduduk di kawasan bandar raya Terengganu. Pemilikan

kenderaan ,rumah dan tanah persendirian ini akan membuatkan mereka lebih mementingkan

kesihatan dengan melawat klinik-klinik sama ada swasta mahupun kerajaan bagi

mendapatkan rawatan kesihatan yang berkualiti, seterusnya kadar kematian akan menurun

secara berterusan. Keadaan inilah yang dijadikan sebagai skop kajian dalam kertas cadangan

untuk mengukur taraf hidup penduduk ekoran daripada proses pembandaran yang berlaku di

bandar raya Kuala Terengganu.

Kepentingan kajian.

Page 9: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kertas cadangan ini mempunyai kelebihan dan kepentingannya kepada beberapa pihak.

Kajian tentang proses pembandaran dan implikasinya terhadap tahap sosioekonomi ini

dianggap penting unutk diselidiki kerana ianya akan menyentuh dengan lebih terperinci

tentang impak pembandaran terhadap gaya hidup, taraf hidup, dan juga kos hidup penduduk.

Seperti diketahui umum, Terengganu mencapai kemajuan setelah mencapai kemerdekaan lagi

namun ianya semakin pesat membangun setelah penemuan telaga petroleum dan gas asli di

luar pantai Terengganu yang menjadik keunikan dan kekayaan negeri persisir pantai ini.

Kepentingan kajian ini boleh dilihat, bukan sahaja dari aspek positif dan tanpa disedari proses

pembandaran juga sedikit sebanyak akan memberi impak yang negatif kepada penduduk.

Kertas cadangan ini mengkaji impak pembandaran terhadap gejala sosial yang semakin

berleluasa di pusat bandar Terengganu. Majoriti penduduk di pusat bandar negeri Penyu ini

mempunyai kerjaya yang tinggi dan tidak mempunyai masa rehat yang mencukupi kerana

tumpuan yang diberikan kepada kerjaya melebihi segala-galanya termasuklah keluarga

mereka sendiri. Daripada kajian ini, dapat dilihat bahawa kebanyakan penduduk di pusat

bandar tidak mempunyai masa yang berkualiti untuk bersama dengan keluarga. Keadaan ini

cukup untuk remaja pada hari ini meluangkan masa dengan melakukan perkara yang tidak

berfaedah dan berkualiti dan wujudlah masalah-masalah seperti lepak, pergaulan bebas,

rempit dan kecurian. Kajian ini juga akan menyentuh tentang gejala sosial yang berlaku di

pusat bandar,khususnya.

Selain daripada itu, kajian ini juga penting kerana melalui penilaian terhadap beberapa

elemen yang dikaji termasuklah peluang pekerjaan, tentang kualiti, pendapatan, masa rehat,

dan elaun pendapatan akan diselidik untuk mengukur sejauh mana pembandaran memberikan

impak kepada penduduk dari segi peluang pekerjaan yang ditawarkan. Keadaan ini kerana,

ramai orang beranggapan bahawa mempunyai kerja di pusat bandar memberikan pulangan

yang lumayan namun dari segi teori ekonominya, disebabkan pilihan tenaga buruh yang ramai

ekoran daripada peningkatan taraf pendidikan yang meningkat, pelabur atau firma akan

menggunakan tenaga buruh yang menggunakan kos yang paling rendah untuk memaksimum

keuntungan mereka disebabkan ini, ramai penduduk akan bermigrasi ke negeri lain dan

meningkatkan kadar migrasi negeri.

Berdasarkan kajian yang ingin dilakukan ini, ianya untuk mengenalpasti dan menilai

pengaruh pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di pusat bandar. Merujuk

Page 10: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Katiman Rostam,2005 yang mengatakan bahawa pembandaran yang berlaku di pusat-pusat

bandar ini mempunyai hubung kait dengan teori yang dikemukakan oleh F. Perroux dan

kemudian dikembangkan oleh R.J. Boudeville yang mengatakan bahawa sesebuah negeri

yang mempunyai pusat bandar yang membangun dan maju, secara relatifnya ianya akan

mempengaruhi kawasan sekitarnya untuk menerima tempias proses pembandaran ini. Sebagai

contoh, kertas cadangan yang mengkaji pembandaran di pusat bandar Kuala Terengganu yang

menyediakan pelbagai kemudahan insfrastruktur yang sempurna akan memberikan kelebihan

kepada pelabur asing untuk menyuntik modal bagi projek sama ada dalam sektor

perindustrian, perkhidmatan, perlancongan mahupun perbankan. Terdapat banyak kelebihan

yang timbul ekoran daripada suntikan modal dari pelbagai pihak, maka kajian ini akan

membantu mereka untuk menilai sejauh mana proses pembandaran ini memberikan kesan dan

pengaruh kepada penduduk sekitar.

Sebagai contoh, Kuala Terengganu yang terletak di lokasi yang strategik dan ianya

terkandung dalam ECER untuk menjadikan Terengganu sebagai sebuah gerbang pelancongan

yang dinamik ke ECER. Keindahan semulajadinya merupakan salah satu aset utama negeri

ini, seperti yang dapat dilihat melalui pantai yang indah dan laut membiru yang mengelilingi

pulau-pulau terkenal seperti Pulau Perhentian, Pulau Redang, Pulau Tenggol dan lain-lain,

serta pantai-pantai tanah besarnya seperti Tanjung Jara, Teluk Bidara, Kampung Penarik dan

Kijal-Kemasik. Potensi pelancongan ini merupakan salah satu langkah atau projek yang boleh

dimajukan di Terengganu dan kajian tentang penduduk, taraf hidup serta pendapatan

penduduk yang akan dikaji dalam kajian ini akan menjadi sumber bagi pihak pemaju

menganalisis prosedur yang boleh dititikberatkan. Suntikan modal di pusat bandar tidak akan

mendatangkan kerugian kepada pemaju dan pelabur asing kerana ianya akan mendatangkan

pulangan yang berbaloi. Lebih-lebih lagi Terengganu diisytiharkan sebagai gerbang

pelancongan antarabangsa ke Pantai Timur di bawah Rancangan Malaysia ke-10 (RMK-10).

Kajian literature.

Page 11: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kertas cadangan yang mengkaji tentang proses pembandaran yang berlaku di bandar raya

Terengganu ini boleh dikaitkan dengan jurnal dan hasil kajian yang dikaji oleh Katiman

Rostam yang berjudul Transformasi Ekonomi dan Pembandaran di Koridor Kemaman-

Dungun, Terengganu: Keterlibatan Isi Rumah Melayu pada tahun 2005. Dalam kajian yang

telah dijalankan oleh beliau terdapat beberapa persamaan dari segi angkubah yang terdapat di

dalam hasil kajiannya. Antaranya, penulis menyatakan bahawa ekonomi negeri Terengganu

mengalami proses peningkatan yang pesat sejak penemuan telaga petroleum di luar pantai

Terengganu pada tahun 1976. Penulis menegaskan bahawa penstrukturan ekonomi yang

dilakukan bertujuan membolehkan Terengganu menjadi sebuah negeri maju menjelang 2020

(Terengganu 1999a, 1999b; 2002). Negeri telaga petroleum ini telah memberikan peluang

kepada pihak kerajaan untuk mempelbagaikan program pembangunan oleh pelbagai agensi

termasuklah kerajaan negeri dan pusat. Perubahan ekonomi yang pesat ini telah meninggalkan

impak yang positif ke atas penduduk orang Melayu di koridor itu. Fakta yang dibawa oleh

penulis memberikan pengaruh yang besar dalam kertas cadangan ini untuk meneruskan kajian

tentang impak pembandaran terhadap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar raya ini.

Selain itu juga, kajian impak pembandaran ini memberikan pengaruh yang besar terhadap

taraf pendidikan dan golongan profesional yang wujud akibat dari proses pembandaran ini

dan keadaan ini juga mempunyai elemen yang sama dengan hasil kajian lepas yang telah

dibuat oleh Nor Hayati Sa’at yang berjudul Golongan Profesional Di Terengganu : Kajian

Sosio-Budaya dan kajian ini dilakukan pada tahun 2004. Dalam hasil kajian penulis, penulis

menyatakan bahawa peningkatan golongan profesional yang wujud di Terengganu disebabkan

proses pembangunan yang pesat dalam sektor perindustrian dan pembangunan di kawasan

tersebut. Bersesuaian dengan kertas cadangan yang mengkaji tentang kesan pembandaran

terhadap taraf pendidikan dalam kalangan penduduk khususnya di pantai timur seperti

Terengganu. Penulis juga menyoal tentang majoritinya golongan profesional hanya wujud di

negeri maju di pantai barat Semenanjung Malaysia, tapi tanpa disedari golongan ini juga

wujud di negeri pantai timur khususnya di Terengganu. Lanjutan kajian ini lebih menarik

untuk diteruskan kerana hasil kajian yang lepas telah membuktikan bahawa proses

pembandaran yang berlaku di Terengganu telah memberikan kepelbagaian impak terhadap

struktur ekonomi dan sosial penduduk.

Taburan penduduk dan data jumlah penduduk yang tepat juga dimasukkan oleh hasil

kajian yang dijalankan oleh Katiman Rostam dalam kajiannya yang bertajuk Transformasi

Page 12: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Ekonomi dan Pembandaran di Koridor Kemaman-Dungun, Terengganu: Keterlibatan Isi

Rumah Melayu pada tahun 2005. Penulis telah merujuk Laporan Banci Penduduk 1947 yang

mencatatkan Dungun (Kuala Dungun) yang mempunyai penduduk sebanyak 4,256 orang dan

Chukai dengan penduduknya seramai 4,521 orang yang merupakan dua buah petempatan

yang terpenting bagi daerah Dungun dan Kemaman sekaligus menepati lokasi kajian yang

ingin dianalisis oleh penulis. Pengenalan mengenai bilangan penduduk yang dibuktikan oleh

penulis juga telah memberikan ilham untuk memasukkan data bilangan penduduk yang

mendiami negeri Terengganu. Bilangan penduduk merupakan salah satu indikator yang

penting untuk mengukur tahap pembandaran yang dicapai oleh sesebuah kawasan atau negeri.

Kajian yang dilakukan oleh penulis ini memperlihatkan bahawa fakta yang mengatakan

bahawa penduduk merupakan indikator penting bagi pengukuran tahap pembandaran kerana

data bilangan penduduk dilampirkan pada bahagian pengenalan. Kaedah ini memberikan

tunjuk ajar untuk melampirkan bilangan penduduk dahulu sebelum meneruskan kertas

cadangan ini.

Selain itu juga penulis meletakkan peta lokasi untuk menggambarkan Koridor Kemaman-

Dungun, Terengganu. Perletakan lokasi peta atau lokasi kajian akan lebih memudakan

pembaca untuk mengenal pasti lokasi kajian dengan lebih jelas dan tepat bagi pembaca yang

tidak mengenali lokasi kajian ini akan membantu mereka mengenali sesuatu kawasan dengan

perletakan peta atau lokasi kajian dalam tulisan kajian yang dilakukan. Perletakan peta

Terengganu juga dibuat dalam kertas cadangan ini untuk memberitahu dan memperkenalkan

lokasi negeri pantai timur,Terengganu ini dengan lebih jelas dan mudah untuk diingati.

Perkaitan ini sangat jelas untuk dianalisis kerana kajian yang dilakukan oleh penulis Katiman

Rostam juga dilakukan oleh di negeri pantai timur, Terengganu. Ini memudahkan untuk

meneruskan kajian di negeri penyu bertelur ini. Perletakan peta ini perlu untuk

menggambarkan lokasi kajian bukan untuk bertujuan lain, dan kaedah ini seringkali

digunakan oleh penulis hasil kajian yang berunsurkan geografi.

Dalam kertas cadangan kajian ini juga mengupas isu tentang perubahan guna tanah yang

berlaku di negeri Terengganu sejak berdekad yang lalu akibat daripada penemuan telaga

Page 13: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

minyak yang telah mengubah strukur ekonomi, budaya dan sosial penduduk di Terengganu,

dan fakta ini juga dipersetujui oleh penulis Katiman Rostam yang juga mengupas tentang isu

perubahan guna tanah yang berlaku ekoran daripada proses pembangunan yang dimajukan

oleh pelbagai pihak baik swasta mahupun awam yang melibatkan kawasan Koridor

Kemaman-Dungun sedang mengalami proses perindustrian yang pesat dan perubahan yang

berlaku ini menunjukkan perubahan yang sangat drastik selain landskap fizikal, landskap

budaya di lokasi kajian khususnya Kemaman-Dungun telah mengalami transformasi yang

tinggi. Khususnya, perubahan guna tanah yang berlaku ekoran daripada pertanian dan belukar

kepada bangunan tinggi yang menempatkan pelbagai aktiviti ekonomi serta petempatan dan

rumah kediaman dapat diperhatikan di sepanjang koridor itu kerana proses perindustrian yang

berlaku kira-kira dua puluh tahun lalu telah memberikan pelbagai impak terhadap

sosioekonomi penduduk di Terengganu.

Perbandingan boleh dibuat dengan strukur ekonomi sebelum penemuan petroleum dengan

selepas penemuan petroleum penduduk lebih melibatkan diri dalam bidang pertanian,

perikanan sebelum penemuan petroleum dan struktur ekonomi telah mengalami perubahan

kerana keterlibatan penduduk dalam sektor perindustrian semakin meningkat dari semasa ke

semasa cukup untuk membuktikan bahawa pembangunan dalam sektor perindustrian telah

menjadikan negeri pantai timur ini salah satu negeri maju yang terdapat di Malaysia kerana

sumber alam yang sangat berharga yang dimiliki oleh negeri ini. Sebahagian besarnya, ianya

disumbangkan oleh penemuan petroleum yang telah membuka jalan pembangunan di

kawasan ini. Penulis Katiman Rostam juga ada menyentuh tentang isu ini dan menyatakan

bahawa terdapat banyak pusat perindustrian yang membangun dengan pesat ianya bermula

dengan aktiviti industri yang berkembang di Chukai. Kebanyakan industri itu ringan dan

bersaiz sederhana,termasuk kilang elektrik dan elektronik, selain perabot, papan dan kabel

dan keluli. Kawasan ini dimajukan dan telah menarik pelaburan asing untuk menyuntik modal

dan melabur di kawasan tersebut. Di kawasan perindustrian yang baru, khususnya di Telok

Kalong dan Kerteh, lebih banyak industri yang besar yang berasaskan petroleum dan gas.

Pembukaan lebih banyak infrastruktur dan pengangkutan telah menyumbang kepada proses

pembandaran dan perubahan struktur ekonomi.

Pembukaan lebih banyak pusat perindustrian akan membuka lebih banyak peluang

pekerjaan kepada penduduk sekitar dalam pelbagai bidang. Ekoran daripada pembukaan lebih

Page 14: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

banyak pusat dan kilang-kilang ini secara langsungnya akan menyumbang kepada

peningkatan taraf hidup penduduk sekitarnya. Keadaan ini dibuktikan lagi dengan kajian yang

dijalankan oleh penulis Katiman Rostam pada tahun 2005 yang mengatakan bahawa

Terengganu merupakan negeri pengeluar utama petroleum dan ekoran daripada kepentingan

ini, maka Industri yang berasaskan bahan kimia, petroleum dan gas, seperti loji penapisan

minyak, loji memproses gas, etilena dan polietilena selain terminal petroleum dan gas

bertumpu di sekitar Kerteh selain daripada itu Kerteh juga merupakan pusat untuk projek

perindustrian petrokimia yang dimajukan di Kerteh.

Secara tidak langsungnya, pemusatan ini akan membuka lebih banyak peluang pekerjaan

sama ada tawaran untuk tenaga buruh mahir, separa mahir dan buruh kasar. Jika dapat

dikaitkan dengan peningkatan taraf hidup yang akan dikaji dalam kertas cadangan ini ianya

merupakan salah satu faktor penting yang menyumbang kepada peningkatan taraf hidup

penduduk. Kewujudan kepelbagaian peluang pekerjaan yang disediakan dan ditawarkan oleh

pelbagai agensi, pelabur tempatan dan pelabur asing akan memberikan peluang kepada

penduduk sekitar untuk meningkatkan taraf hidup yang boleh diukur dengan jumlah

pendapatan bulanan yang akan dikaji sejurus selepas kertas cadangan ini diterima.

Peningkatan pendapatan penduduk akan meningkatkan kuasa beli penduduk dan kuasa

pemilikan penduduk sama ada pemilikan tanah, rumah persendirian, kereta dan kemudahan

lain akan menyumbang kepada peningkatan taraf hidup penduduk.

Menurut Katiman Rostam lagi dalam hasil kajiannya pada tahun 2005 yang bertajuk

Transformasi Ekonomi dan Pembandaran di Koridor Kemaman-Dungun, Terengganu

mengatakan bahawa proses pembandaran lebih pesat berlaku di kawasan pinggir bandar yang

merupakan tapak perindustrian yang baru untuk dimajukan. Sebagai contoh, kajiannya ini

berkait rapat dengan penemuan petroleum pada tahun 1976, yang menyumbang kepada

pemusatan perindustrian di Kerteh,khususnya. Kemasukan penduduk di kawasan tersebut

akan menggalakkan lagi proses pembandaran dengan pertambahan jumlah penduduk.

Penduduk akan tertumpu ke kawasan tersebut disebabkan peluang pekerjaan yang ditawarkan.

Manakala, kawasan yang terletak berhampiran laluan Lebuhraya Persekutuan Kuantan-Kuala

Terengganu pula menjadi pilihan pemaju hartanah. Kawasan di pinggir bandar dengan

keadaan fizikal yang baik juga telah dibangunkan kilang, rumah dan kedai untuk menampung

pertambahan penduduk.

Bagi penulis Rosniza Aznie Che Rose dan Asmah Ahmad dalam kajian mereka yang

berjudul Peningkatan pendidikan menjejaskan fertiliti penduduk tempatan di

Page 15: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Besut,Terengganu pada tahun 2010 ada mengupas isu tentang impak pembandaran dan

pembangunan yang berlaku di Terengganu yang memberikan impak kepada kadar fertiliti

penduduk tempatan melalui peningkatan pendidikan. Peningkatan pendidikan yang

disumbangkan oleh proses pembandaran pada hari ini memberikan impak terhadap kadar

fertiliti penduduk. Kajian ini menyentuh tentang negeri Terengganu yang menunjukkan

penurunan Kadar Kematian Kasar (KKK) dan Kadar Kematian Bayi (KKB) secara berterusan

semenjak 1957 disebabkan oleh peningkatan tahap pendidikan dan kesihatan ekoran daripada

proses pembandaran telah mendorong kaum wanita melibatkan diri dalam pelbagai pekerjaan

yang membolehkan mereka berdikari dari segi ekonomi dan keterlibatan wanita yang

berkerjaya ini disebabkan oleh peningkatan taraf hidup dalam kalangan penduduk di

Terengganu. Peningkatan taraf hidup penduduk akan membuatkan isi rumah lebih

mengutamakan pendidikan anak-anak mereka ke peringkat yang lebih tinggi dan berkualiti

terutamanya di pusat pengajian tinggi di seluruh Malaysia. Taraf pendidikan yang cemerlang

dimiliki oleh penduduk di Terengganu akan melayakkan mereka untuk bekerja dalam bidang

yang profesional dan berkemahiran tinggi.

Penulis juga mengaitkan antara era pemodenan hari ini dengan proses pembangunan luar

bandar (PLB) yang sedang mengalami perkembangan yang pesat dan berjaya

mengintegrasikan beberapa bidang utama pengetahuan. Ia merupakan satu strategi untuk

memperbaiki taraf hidup masyarakat daripada segi ekonomi dan sosial khususnya masyarakat

miskin di luar bandar. Konsep yang dibawa oleh penulis menyokong tentang impak proses

pembandaran yang ingin dikaji dan dimasukkan di dalam kertas cadangan ini yang

menekankan secara relatifnya bahawa proses pembandaran yang berlaku akan menyumbang

kepada peningkatan taraf pendidikan penduduk seterusnya menyumbang kepada penurunan

kadar fertiliti penduduk khususnya di Terengganu.

Penulis juga menjelaskan bahawa proses pembangunan luar bandar diertikan sebagai

proses peningkatan taraf hidup masyarakat luar bandar melalui pembaikan dalam seluruh

aspek pembangunan manusia termasuklah penyediaan keperluan asas yang mencukupi serta

keperluan psiko-sosial yang lain seperti pendidikan, pekerjaan, kerohanian dan keselamatan.

Elemen-elemen inilah yang terdapat dalam kajian yang ingin dilakukan, tentang peningkatan

prasarana serta sosial ekoran daripada proses pembandaran yang berlaku.

Rosniza Aznie Che Rose dan Asmah Ahmad juga ada merujuk Hassan, 2000 yang

menjelaskan dalam hasil kajiannya yang mengatakan bahawa kriteria-kriteria yang boleh

Page 16: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

digunakan untuk mengukur pembangunan ialah pertambahan sekolah rendah dan menengah,

pertambahan murid berdaftar, pengurangan peratus buta huruf penduduk, pertambahan guru

yang berkelayakan, kemudahan- kemudahan pengajaran dan pembelajaran di sekolah, peratus

kelulusan di setiap pepeperiksaan dan peratus memasuki institusi pengajian tinggi. Dan

kesemua kriteria tersebut dinyatakan dalam bentuk kuantitatif. Keadaan ini menepati secara

relatifnya dengan proses pembandaran yang berlaku di sesuatu kawasan dengan memberikan

impak terhadap pendidikan khususnya.

Penulis juga menegaskan bahawa pembangunan sosioekonomi negeri Terengganu telah

menjadi perhatian utama kerajaan negeri sejak tahun-tahun 1960an lagi. Walau bagaimanapun

perancangan yang khusus di daerah Besut telah bermula pada tahun 1990an iaitu melalui

Rancangan Struktur Majlis Daerah dan Pihak Berkuasa Tempatan Besut (1991-2010),

Rancangan Tempatan Jerteh-Kg. Raja dan Kuala Besut (2001-2010) dan Rancangan

Pembangunan Daerah Besut-RPD (1998). Perancangan-perancangan tersebut telah

membabitkan pelbagai kajian semula yang lebih fokus dan bersepadu meliputi keseluruhan

daerah Besut. Kawasan kajian pembangunan sosio-ekonomi daerah Besut jumlah keseluruhan

kawasan iaitu merupakan 9.52 peratus daripada keluasan keseluruhan negeri Terengganu.

Keadaan ini juga relatifnya dengan projek pembangunan yang dilakukan oleh kerajaan

negeri untuk membangunkan negeri Terengganu baik dari segi ekonomi mahupun sosial.

Ianya menjadi serius selepas penemuan petroleum di kawasan luar pantai Terengganu pada

tahun 1976, yang menyebabkan kerajaan negeri mengambil langkah untuk mengubah struktur

ekonomi negeri dan menjadikan Terengganu sebagai negeri yang mampu menarik pelabur

asing dengan kekayaan sumber alam yang berharga dan tidak dimiliki oleh negeri-negeri lain.

Permulaan langkah yang diambil oleh kerajaan negeri memberikan impak yang sangat

memberansangkan dan mampu menjadikan Terengganu sebuah negeri yang maju.

Menurut penulis Katiman Rostam, Er Ah Choy, Zaini Sakawi, Abdul Rahim Mohd Nor

dan Aishah@Esah Mohamed dalam hasil kajian mereka yang berjudul Pembandaran di

pinggir wilayah metropolitan lanjutan Malaysia dan beberapa implikasi terhadap kejiranan

Page 17: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

dari Lembah Klang-Langat pada tahun 2010 pula ada mengetengahkan isu tentang proses

rebakan bandar yang berlaku di kawasan pinggir bandar. Mereka menjelaskan bahawa proses

pembandaran dan peluasan bandar telah membentuk dan menggubah pola petempatan dan

kejiranan di kawasan pinggir wilayah metropolitan lanjutan (WML) di kebanyakan negara

membangun seperti Malaysia dan perubahan yang berlaku itu melalui proses peluasan

kawasan bandar ke zon pinggir wilayah metropolitan yang sering dikenali juga sebagai proses

rebakan bandar. Permintaan terhadap ruang bagi pembangunan kawasan perindustrian, rumah

kediaman dan pusat perniagaan sangat tinggi telah mengasak kawasan luar bandar di pinggir

WML untuk berubah menjadi bandar. Keadaan yang cuba ditekankan oleh penulis ini sama

dengan keadaan yang ingin ditekankan di dalam kertas cadangan ini yang merupakan kesan

rebakan bandar yang pada mulanya berpunca daripada pemusatan perindustrian yang

menyumbang kepada pembangunan dari segi petempatan, pengangkutan pembangunan dari

pelbagai kemudahan sosial contoh yang boleh ditunjukkan ialah kesan perindustrian yang

berlaku di kawasan pinggir bandar Terengganu seperti Kerteh dan Paka yang menyebabkan

permintaan guna tanah dan rebakan bandar mempunyai hubungan yang rapat dengan proses

pembandaran yang berlaku pada hari ini.

Penulis telah merujuk Pendall, 1999 yang mengatakan bahawa proses rebakan bandar

sering dikaitkan dengan tekanan politik, pelaburan dan amalan pemberian subsidi dalam

pentadbiran awam bagi membangunkan infrastruktur juga akibat pertumbuhan penduduk dan

peningkatan kadar migrasi keluar dari zon tengah bandar ke pinggir bandar. Keadaan ini juga

boleh dikaitkan dengan keadaan yang berlaku di Terengganu iaitu proses rebakan bandar yang

berlaku disebabkan pelaburan. Dan faktor ini boleh dikategorikan sebagai faktor yang utama

kerana dengan wujudnya aktiviti pelaburan dan suntikan modal maka pembinaan dan

pembangunan sektor perindustrian, perniagaan, pembinaan perumahan dan infrastruktur dapat

dijalankan dengan pesat dan menggalakkan kemasukan penduduk di zon tersebut dengan

pelbagai tujuan. Kemasukan penduduk ke kawasan pusat perindustrian khususnya akan

meningkatkan bilangan penduduk dan menyumbang kepada proses pembandaran sehingga

menyebabkan negeri Terengganu layak diisytiharkan sebagai bandar raya Terengganu.

Menurut Anuar bin Amir dalam hasil kajiannya yang berjudul Ke arah Pewilayahan

Petempatan Luar Bandar Yang Mengalami Tekanan Limpahan Pembandaran pada tahun 2004

yang mengatakan bahawa petempatan luar bandar yang menerima impak daripada proses

Page 18: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

pembandaran ini mengalami perubahan bukan sahaja dari aspek fizikal tetapi merangkumi

aspek sosioekonomi dan corak hidup penduduk. Keadaan inilah yang akan dikaji dalam

kalangan penduduk bandar Terengganu dan penduduk sekitarnya. Penulis juga menjelaskan

dalam tulisannya bahawa pembangunan pesat dan proses pembandaran yang berlaku di barat

Metropolitan Johor Bahru berlaku sejak tahun 1980an disumbangkan oleh pembangunan yang

dilakukan oleh pihak kerajaan melalui Dasar pembangunan yang memberikan keutamaan

kepada kawasan yang mempunyai kemudahan infrastruktur menyebabkan bahagian barat

metropolitan mengalami pertumbuhan yang lebih pesat sebagai pusa petempatan dan aktiviti

perniagaan. Keadaan ini jelas menunjukkan bahawa proses pembangunan yang akan

menyumbang kepada proses pembandaran di sesuatu kawasan bergantung juga kepada

peranan kerajaan. Kes ini juga sama dengan pembangunan yang berlaku di Terengganu sejak

tahun 1976, Terengganu termasuk dalam projek pembangunan ECER yang mempunyai

kepelbagaian projek untuk menjadikan negeri ini termasuk dalam salah satu negeri termaju di

Malaysia menjelang tahun 2020.

Dalam hasil kajian penulis dalam kajiannya, didapati bahawa ketersampaian penduduk

lebih tinggi disebabkan oleh taraf ekonomi semakin membangun dan canggih. Penyediaan

kemudahan awam lebih banyak dan selesa. Keadaan ini disumbangkan oleh peningkatan

ekonomi ekoran daripada proses pembandaran di sesuatu kawasan. Sesebuah kawasan yang

mempunyai pelbagai kemudahan asas dan pengangkutan yang sempurna akan meningkatkan

ketersampaian penduduk ke peringkat yang lebih tinggi. Penulis dapati bahawa secara

keseluruhannya penduduk berpuas hati disebabkan oleh jarak untuk mendapatkan kemudahan

awam seperti pejabat pos, bank, gerai makan, kedai runcit, mini market, komplek membeli

belah selain itu juga penduduk juga jelas berpuas hati kerana majoriti petempatan mereka

akan memudahkan mereka unutk mendapatkan bahan media cetak, klinik, kedai ubat, ke pusat

keagamaan seperti surau, ke tadika, ke sekolah rendah, ke sekolah menengah, dan ke sekolah

agama. Rebakan pembandaran ini akan menyumbang kepada darjah ketersampaian dalam

semua aspek yang telah dianalisis oleh penulis dalam hasil kajiannya.

Metodologi kajian.

Kaedah kajian

Page 19: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Dalam kajian yang akan dijalankan terdapat beberapa kaedah utama untuk melancarkan

proses dan perjalanan kajian yang akan dijalankan di Terengganu. Salah satu daripadanya

ialah pemerhatian. Kaedah ini akan membantu untuk melihat dan mengukur sejauh mana

perubahan penduduk dari segi ekonomi dan sosial. Kaedah ini juga akan membantu

penyelidik melihat corak hidup penduduk seharian di kawasan sekitar bandar Terengganu.

Kaedah pemerhatian dapat dijalankan dengan dua cara yang tersendiri iaitu pemerhatian yang

melibatkan responden turut serta dan mengetahui bahawa penyelidik sedang

memerhatikannya dan memberikan kerjasama. Penyelidik juga boleh bersosial dengan

responden dengan kaedah ini penyelidik mampu untuk mengetahui dengan lebih jelas tentang

corak hidup penduduk sekitar termasuklah tentang jenis pekerjaan yang dimiliki oleh

responden dan cara responden menghabiskan masa mereka di kawasan petempatan mahupun

di lokasi pekerjaan.

Selain daripada itu, pemerhatian juga dapat membantu penyelidik untuk melihat perubahan

prasarana di kawasan bandar dan proses pembangunan yang berlaku di kawasan sekitar

bandar tersebut. Sebagai contoh, untuk mengetahui kebarangkalian penduduk ke pusat

kesihatan, klinik dan hospital awam dan melihat kekerapan penduduk menghantar anak-anak

mereka ke sekolah rendah dan menengah. Kesemua aspek ini akan memainkan peranan yang

penting untuk mengenal pasti ketersampaian penduduk di kawasan bandar dan sekitarnya.

Selain daripada itu, kaedah pemerhatian juga boleh juga dilakukan tanpa diketahui oleh

penduduk atau responden. Keadaan ini boleh dilakukan untuk memastikan bahawa penduduk

di kawasan bandar tidak mengalami masalah kemiskinan dan setinggan. Kaedah ini boleh

membantu penyelidik mendapatkan hasil kajian dengan memerhati penduduk di kawasan

kajian secara jauh dan menilai mereka dengan menghubungkaitkan keadaan mereka dengan

impak pembandaran. Bukan semua responden akan memberikan kerjasama yang baik dan

kaedah ini merupakan kaedah yang boleh diguna pakai oleh penyelidik untuk mendapatkan

maklumat tentang responden. Kaedah ini bukanlah menjadi kaedah kajian yang utama untuk

digunakan oleh penyelidik tetapi ianya menjadi salah satu kaedah kajian selain daripada

kaedah-kaedah yang lain.

Antara kaedah yang lain akan digunakan oleh penyelidik termasuklah kaji selidik. Kaedah

ini meluas digunakan oleh para pengkaji dalam bidang geografi dan sains sosial. Terdapat

Page 20: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

beberapa kebaikan untuk menggunakan kaedah ini sebagai kaedah kajian ianya lebih tepat

dan bersifat asas. Sebelum memulakan kajian tentang impak pembandaran terhadap

sosiekonomi penduduk, borang soal selidik perlu diedar dan borang yang diedar mestilah

mempunyai beberapa soalan yang bersesuaian dengan tajuk kajian. Dan mengambil

sosioekonomi sebagai aspek yang penting kerana penyelidik ingin mengkaji tentang impak

pembandaran terhadap sosioekonomi maka, sosioekonomi perlu menjadi soalan yang penting

untuk diedarkan oleh penyelidik kepada responden yang dikaji dan diselidik. Kaedah kaji

selidik ini juga dikelaskan sebagai kaedah kuantitatif kerana ianya akan melibatkan beberapa

responden di lokasi kajian yang akan dijalankan. Dalam kaedah ini juga akan disekalikan

dengan beberapa soalan antaranya termasuklah soalan tentang latar belakang pendidikan,

pekerjaan, jenis rumah, jenis pemilikan harta ,taraf kesihatan penduduk, jumlah pendapatan,

bilangan anak, dan ketersampaian responden. Beberapa elemen yang diutarakan dalam soalan

soal selidik itu akan membantu penyelidik untuk menilai dan menganalisis tahap dan corak

hidup responden di kawasan tersebut.

Selain daripada kaedah kuantitatif yang akan digunakan untuk melengkapkan kajian,

kaedah kualitatif juga akan digunakan untuk menjadikan kajian sebuah kajian yang lebih

lengkap dan sempurna. Kaedah kajian yang berunsur kualitatif ini merupakan kaedah kajian

temu bual dengan responden yang akan dipilih di lokasi kajian yang tertentu. Teknik temu

bual ini bertujuan untuk mendapatkan data secara asas dan jelas ini kerana temu bual akan

dijalankan dalam kalangan penduduk dan ianya akan dibahagikan kepada beberapa bahagian

kerana responden akan diambik secara rawak baik dalam kalangan responden yang berkerja,

menuntut di institut pengajian tinggi awam mahupun swasta dan juga responden akan terdiri

daripada golongan yang berumur 50 tahun keatas dan golongan kanak-kanak yang berumur

15 tahun ke bawah. Golongan-golongan responden ini akan ditemu bual mengikut kesesuaian

umur dan ianya bertujuan untuk mendapatkan maklumat daripada mereka tentang corak dan

gaya hidup mereka pada hari ini. Seisi temu bual ini akan diadakan secara rawak di kawasan

sekitar bandar dan pinggir bandar kerana ianya akan membantu perolehan maklumat secara

lebih terperinci. Dalam proses temu bual, penyelidik akan mengajukan beberapa soalan yang

berkaitan dengan tajuk kajian yang dijalankan oleh penyelidik dan semua jawapan yang

diberikan oleh responden akan dimasukkan dan disimpan sebagai data primer.

Selain daripada ketiga-tiga kaedah kajian yang akan digunakan oleh penyelidik bagi

mendapatkan maklumat tentang tahap sosioekonomi penduduk di lokasi kajian, kaedah yang

Page 21: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

seterusnya yang akan membantu penyelidik untuk melengkapkan kajian ialah pengumpulan

data sekunder. Kaedah ini seringkali digunakan dalam proses pengumpulan data, untuk kajian

ini penggunaan data sekunder lebih banyak yang akan digunakan khususnya untuk

mendapatkan bilangan penduduk yang terkini melalui Unit Perancangan Ekonomi Negeri

Terengganu. Bilangan penduduk perlu diambil kira untuk menilai pertambahan penduduk

yang berlaku di kawasan bandar dan kawasan sekitarnya. Penggunaan data sekunder juga

kerap digunakan untuk mengambil gambar peta sebagai lokasi kajian. Petempatan peta dalam

kajian bertujuan untuk menampakkan dan menjadikan lokasi kajian lebih jelas dan dapat

dikenali dengan lebih jelas dan tepat. Kebiasaannya, peta akan diambil daripada Majlis

Daerah Tempatan.

Penggunaan data sekunder juga kerap kali digunakan sebagai rujukan untuk memantapkan

lagi kajian yang akan dijalankan sebagai contoh, rujukan kajian lepas dan jurnal hasil tulisan

pengkaji yang terdahulu. Bagi kajian ini, terdapat beberapa penulis jurnal yang mengkaji

tentang ekonomi Terengganu dan ianya boleh digunakan sebagai rujukan utama dan garis

panduan untuk menulis hasil kajian nanti. Penggunaan data sekunder bukan hanya bermaksud

jurnal atau hasil kajian lepas tapi juga merangkumi data yang diambil oleh beberapa jabatan

awam seperti Jabatan Statistik, Unit Perancang Ekonomi Negeri, dan laporan-laporan badan

berkanun kerana jabatan-jabatan ini akan menerbitkan data yang terkini dan ianya akan

membantu untuk menyiapkan dan dapat membantu dalam proses analisis data yang dikaji

oleh penyelidik.

Sampel kajian.

Page 22: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kajian yang akan dilakukan di kawasan bandar Terengganu memerlukan seramai 200

orang responden yang terdiri daripada penduduk kawasan kajian dan sekitarnya. Responden

ini akan dipilih secara rawak untuk mewujudkan keseragaman data. Sampel responden yang

akan dipilih terdiri daripada golongan tenaga mahir, separa mahir dan buruh kasar bagi

menilai corak pendapatan hidup mereka dan taraf hidup yang dimiliki oleh mereka. Selain itu

juga, responden yang akan dipilih mempunyai perbezaan umur keadaan ini bermaksud

responden yang akan dipilih berlainan identiti tetapi tidak akan ditanya atau ditemu bual

dengan soalan yang berbeza. Menurut Ahmad Mahdzan Ayob, dalam bukunya yang berjudul

Kaedah Penyelidikan Sosioekonomi Edisi ketiga yang mengatakan bahawa dalam proses

pengumpulan data, keseragaman perlu wujud dalam hasil kajian ini bermakna soalan yang

ditujukan kepada responden yang berbeza umur, latar belakang dan petempatan perlu sama

kerana ianya bertujuan untuk mewujudkan keseragaman.

Responden juga akan dipilih majoritinya yang tinggal di kawasan bandar Terengganu, dan

beberapa daerah di pinggir bandar untuk menilai impak pembandaran yang berlaku di bandar

Terengganu terhadap sosioekonomi penduduk. Golongan umur yang akan dipilih di kawasan

bandar ini juga akan berbeza iaitu 20% daripada responden terdiri daripada golongan

responden yang berumur lebih 55 tahun dan 20% lagi terdiri daripada golongan kanak-kanak

yang berumur 15 tahun ke bawah selebihnya iaitu sebanyak 60% lagi terdiri daripada

golongan yang berkerja dan menuntut di institusi pengajian tinggi. Perbezaan umur yang akan

dipilih bertujuan untuk menilai tahap sosioekonomi yang wujud dalam kalangan penduduk

seperti taraf kesihatan dan taraf sosial penduduk di kawasan yang terpilih.

Dari segi jantina, majoritinya responden yang akan dipilih 60% terdiri daripada golongan

wanita dan 40% terdiri daripada golongan lelaki. Kajian yang akan dijalankan oleh penyelidik

mengikut bilangan penduduk di Terengganu yang menunjukkan bilangan golongan wanita

yang lebih ramai bilangannya, selain itu juga golongan wanita dipercayai lebih teliti dalam

membuat keputusan dan dipercayai lebih jelas dan tepat dalam memberi jawapan yang akan

diberi dalam bentuk soal selidik dan temu bual dalam seisi kajian yang akan dijalankan.

Majoriti golongan wanita yang akan dipilih terdiri daripada golongan wanita bekerjaya dan

ianya menunjukkan peratusan sebanyak 60% daripada golongan wanita akan dijadikan

responden.

Prosedur pengumpulan data.

Page 23: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Prosedur penganalisis data.

Page 24: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Tatacara perlaksanaan data.

Page 25: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kesimpulan.

Page 26: Implikasi pembandaran terhadap tahap sosioekonomi penduduk di kawasan bandar : KAJIAN KES DI KUALA TERENGGANU

Kajian yang akan dijalankan ini untuk mengenal pasti, mengukur dan menilai sejauh mana

proses pembandaran memberikan impak yang besar terhadap sosioekonomi penduduk di

kawasan bandar Terengganu. Kebiasaanya, pembandaran akan mengubah corak kehidupan

penduduk daripada hidup di rumah papan dan tinggal di kawasan kampung dan luar bandar

akan berubah ke tinggal di rumah batu dan lebih besar, tinggal di kawasan bandar yang

mempunyai lebih banyak kemudahan asas dan lebih selesa yang menyediakan kemudahan

pusat rawatan yang lebih sempurna yang akan pasti akan meningkatkan lagi taraf kesihatan

penduduk.

Kesemua elemen yang disebutkan menjadi indikator untuk menilai sejauh mana proses

pembandaran ini memainkan peranan dan mempengaruh penduduk di sekitar kawasan bandar.

Selain daripada itu juga, tahap sosial yang ada dalam kalangan penduduk juga akan turut

berubah sejurus dengan era kemodenan pada hari ini. Kadar kelahiran bayi dan kadar

kematian kasar didapati menurun ekoran daripada proses pembandaran yang semakin pesat

menular di negeri-negeri pantai timur yang semakin dikenali dan menonjol dalam sumbangan

KDNK negara pada hari ini. Penurunan kadar kelahiran yang wujud akibat proses

pembandaran ini disumbangkan oleh peningkatan taraf pendidikan yang dimiliki oleh

penduduk hari ini yang melayakkan mereka untuk menyandang jawatan yang tinggi dan

berpendapatan tinggi dan akhirnya perkahwinan di usia yang lewat telah menurunkan kadar

fertiliti wanita khususnya.

Peluang pekerjaan yang ditawarkan bukan lagi diisi oleh golongan yang berumur tetapi

juga diisi oleh golongan yang masih lagi remaja kerana pada hari ini proses pembandaran

telah menyumbang kepada penawaran kerja yang terdiri daripada pelbagai sektor dan bidang

terutamanya pembuatan, perkilangan, perkhidmatan, pelancongan dan perbankan. Lebih-lebih

lagi,pada hari ini Terengganu diisythiharkan sebagai Negeri Gerbang Pelancongan

Antarabangsa kerana sumber alam yang dimiliki oleh Terengganu. Pembukaan peluang

pekerjaan ini sekaligus akan mengurangkan kadar pengangguran negeri Terengganu dan

Malaysia. Proses pembandaran yang berlaku pada hari ini bukan sahaja melonjakkan

Terengganu ke peringkat antarabangsa tetapi menjadikan penduduk Terengganu lebih

berwibawa dan moden dari segi akademik, ekonomi dan sosial.