peranan ulama di indonesia, filipina

Click here to load reader

Post on 18-Jan-2016

86 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Islam di Asia Tenggara

TRANSCRIPT

Ulama memainkan peranan yang begitu penting sekali dalam menyebarkan sesebuah agama dalam sesebuah negara. Perkataan ulama berasal daripada istilah bahasa Arab yang bermaksud orang-orang yang berilmu. Ulama adalah sinonim dengan ilmu kerana seseorang itu digelar sebagai alim berdasarkan tahap keilmuan yang ada dalam diri ulama tersebut. Ilmu yang dimiliki oleh seseorang ulama membolehkan seseorang ulama itu memikul tanggungjawab untuk menyebarkan ilmu-ilmu agama.Tidak ketinggalan juga terdapat golongan ulama yang menjadi wakil pemerintah selain menjadi pemerintah bagi sesebuah tampuk pemerintahan itu sendiri. Ulama yang begitu berkait rapat hubungannya dengan para penduduk dalam dakwah menyebarkan agama Islam yang benar. Hal ini kerana ianya merupakan satu tanggungjawab yang besar agar penduduk berada di landasan agama yang benar. Segala persoalan mahupun pertanyaan berkaitan mengenai kemusykilan soal jawab agama pastinya dapat dirungkaikan oleh para ulama ini. Bukan itu sahaja, ketinggian ilmu yang ada dalam diri mereka diperhebat lagi dengan adanya penulisan kitab - kitab agama yang dijadikan sebagai bahan rujukan dalam mendalami ilmu agama tersebut. Ternyata ulama yang berperanan di Nusantara mempunyai beberapa tokoh yang terpenting berdasarkan peranan - peranan yang dilakukan oleh mereka sendiri.

2.0 Bincangkan peranan tokoh-tokoh ulama (yang terpilih) dalam perkembangan Islam di Thailand, Filipina dan Indonesia2.1 Peranan Ulama di ThailandThailand merupakan salah satu tempat dimana perkembangan agama Islam berlaku dengan pesat terutamanya di wilayah Pattani. Ulama merupakan golongan yang paling banyak menyumbangkan perkembangan agama Islam dengan memainkan beberapa peranan yang penting. Antara ulama yang berpengaruh ialah Syeikh Zainal Abidin bin Muhamad al-Fatani, Tuan Guru Haji Ismail Bin Omar, Tuan Guru Haji Yusuf al-Bandari, Tok Bermin/ Haji Wan Ahmad bin Wan Idris al-Fathani,Syeikh Ahmad al-Fatani dan Ulama Haji Sulong/Haji Muhammad bin Abdul Qadir.2.1.1 Syeikh Zainal Abidin bin Muhamad al-FataniSyeikh Zainal Abidin bin Muhamad al-Fatani (1820-1903)[footnoteRef:2] atau dikenali sebagai Tuan Minal merupakan tokoh ulama penting di Thailand dalam abad ke-19. Antara sumbangan Tuan Minal adalah menubuhkan entiti pendidikan Islam di Patani. Selepas menamatkan pengajiannya di Makah, Tuan Minal terus pulang ke Patani dan tidak bermukim di Makah seperti mana kelaziman rakan-rakan Pataninya yang lain. Dalam tahun 1860an Tuan Minal telah menubuhkan institusi pengajian pondok di Bendang Badang.[footnoteRef:3] [2: Usia sebenar Tuan Minal adalah dalam anggaran 85 ke 95 tahun. Lihat Ahmad Fathy al-Fatani (2002). Ulama besar dari Patani.Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. hlm 62.] [3: Ibid.hlm 64.]

Dengan penubuhan institusi tersebut memberi ruang kepada masyarakat sekitar Bendang Badang untuk menimba ilmu agama. Dengan tertubuhnya institusi pondok tersebut secara tidak langsung merancakkan kegiatan pendidikan Islam di Patani. Melalui penubuhan entiti pendidikan pondok yang diasaskan oleh Tuan Minal bukan sahaja telah menarik minat ramai penuntut daripada wilayah Patani untuk belajar ilmu agama di pondok tersebut malah, telah menarik minat masyarakat luar dari wilayah Patani untuk menuntut ilmu agama Islam dengan Tuan Minal. Antara anak murid Tuan Minal adalah Syeikh Muhamad Said Linggi dari Negeri Sembilan dan Tok Cik Dol dari Kedah.[footnoteRef:4] [4: AhamakoseeKasor (2011). Sumbangan Syeikh Zainal Abidin bin Muhamad al-Patani dalam perkembangan ilmu di Selatan Thailand. Prosiding Nadwah Ulama Nusantara (NUN) IV. pp. 47-55. hlm 49.]

Kesan pengajian yang disampaikan oleh Tuan Minal telah melahirkan beberapa ulama penting sekitar Patani dan Tanah Melayu misalnya, Tok Syeikh Jarum al-Fatani yang kemudiannya, membuka pusat pengajian pondok di Derga, Kedah. Kejayaan Tuan Minal melahirkan ulama pelapis di Patani dan di sekitar Tanah Melayu jelas menunjukkan bahawa beliau merupakan salah seorang tokoh agamawan yang berperanan dalam membentuk dan mendidik ulama pelapis di Patani dan Tanah Melayu. Sumbangan dalam menyebarkan pendidikan Islam tidak terhenti begitu sahaja di kawasan Patani malahan, beliau menyebarkan ilmu agama Islam di luar wilayah Patani. Pada tahun 1890an beliau berhijrah ke Seberang Perai lalu membuka pondok di Sungai Dua.[footnoteRef:5] Di pondok tersebut beliau meneruskan kegiatan menyebarluaskan ilmu pendidikan Islam. Menerusi sumbangan yang ditunjukkan oleh Tuan Minal jelas menunjukkan sumbangannya dalam menyebarluaskan ilmu agama Islam merentasi sempadan wilayah. [5: NumanHayimasae (2009). Jaringan ulama Patani dengan utara semenanjung Tanah Melayu abad ke-18 dan ke-19. Malaysia Dari Segi Sejarah (Malaysia In History). Vol. 37. pp. 18-30. hlm 23. ]

Selain itu, Tuan Minal turut bergiat aktif dalam bidang penulisan. Antara karya yang dihasilkan olehnya adalah seperti kitabKasyf al-Ghaibiyah, Miftah al-Murid fi Ilm al-TauhiddanIrsyad al-IbadilaSabil al-Rasyad.[footnoteRef:6]Berdasarkan penulisan tersebut jelas membuktikan Tuan Minal memainkan peranan dalam menghasilkan kitab-kitab keagamaan untuk dijadikan panduan kepada masyarakat umum, tambahan pula kitab yang dihasilkan oleh Tuan Minal terdapat dalam bahasa Arab dan Melayu. Dengan penghasilan kitab tersebut khususnya kitab yang ditulis dalam bahasa Melayu dapat memudahkan pembaca yang tidak memahami bahasa Arab untuk meneroka ilmu-ilmu yang terkandung dalam kitab yang dihasilkan oleh Tuan Minal. Kebanyakan hasil karya beliau berkaitan dengan ilmu-ilmu Tauhid dan Fekah. [6: AhamakoseeKasor (2011). Sumbangan Syeikh Zainal Abidin bin Muhamad al-Patani dalam perkembangan ilmu di Selatan Thailand.hlm 50.]

2.1.2 Tuan Guru Haji Ismail Bin Omar Tokoh yang seterusnya ialah Tuan Guru Haji Ismail bin Omar. Di Thailand, kebangkitan Islam ditandai dengan munculnya pemikir-pemikir pembaharuan dalam Islam.[footnoteRef:7] Para Ulama mulai sedar untuk kembali ke ajaran Islam yang sebenarnya.[footnoteRef:8]Salah seorang tokoh ulama yang terkenal di Thailand khususnya di Patani ialah Tuan Guru Haji Ismail Bin Omar ataupun dikenali juga sebagai Tuan Guru Haji Ismaee Sepanajang. (Baba Eil). Beliau dilahirkan di kampung Dusun Spanjang, daerah Penarik, Patani. Beliau mendapat pendidikan di Sekolah Rendah Kampung Dusun Spanjang dan kemudian menyambung pendidikan di sebuah pondok yang terletak berhampiran dengan rumahnya dan beliau juga pernah berguru dengan Almarhum Tuan Guru Haji Abdul Rahman dengan mendalami pelbagai ilmu antaranya seperti hadis, fiqah, nahu dan sebagainya.[footnoteRef:9] [7: Dudung Abdurrahman (2002). Sejarah peradaban Islam: dari masa klasik hingga moden (peradaban Islam moden di Asia Tenggara. Yogyakarta : LESFI. hlm 348.] [8: Ibid. hlm 348.] [9: Ibid. hlm 349]

Ketika berusia 21 tahun, beliau berpindah ke Pondok Haji Abdul Qader Sekam sehinggalah beliau mencecah usia 30 tahun. Ketika berada di sana, beliau bukan setakat mengajar kepada pelajar malahan beliau juga telah menerima undangan mengajar daripada masyarakat di sekitar tersebut. Antara tempat yang beliau pernah mengajar ialah di Masjid Yala dan Masjid Patani. Selain itu, antara sumbangan beliau ialah beliau mendirikan sebuah pondok di kampung Kubang Ikan Bandar, Narathiwat yang dikenali dengan nama Maahad Darul Muhajirin (1993). Dalam tempoh tersebut juga, beliau sering berulang-alik ke Kelantan untuk memenuhi jemputan mengajar.Pada tahun 1998, pondok yang telah didirikan itu telah berpindah ke kampong beliau sendiri iaitu di kampong Dusun Spanjang sehinggalah ke hari ini. Rutin harian beliau dipenuhi dengan mengajar agama kepada pelajar yang datang dari pelbagai pelusuk dalam dan luar ,egara seperti Malaysia, Kemboja dan Burma tanpa menerima sebarang bayaran. Sehingga kini, terdapat lebih kurang 200 orang pelajar yang sedang menuntut di pondok beliau. Di samping itu, Tuan Guru Haji Ismaee Sepanajang juga memberi khidmat kepada masyarakat dengan mengajar pada setiap hari Sabtu di masjid Patani dan pada setiap hari Ahad di masjid Yala. Kuliah beliau sering disiarkan di radio tempatan. Selain mengajar, beliau juga turut memenuhi masa lapang beliau dengan mentelaah dan mengarang kitab.2.1.3 Tuan Guru Haji Yusuf al-BandariPada pertengahan abad ke-20, salah seorang ulama yang banyak berperanan dalam membangunkan ilmu agama di Patani ialah Tuan Guru Haji Yusuf al-Bandari.Nama sebenar beliau ialah Haji Wan Yusuf bin Haji Wan Mustafa bin Nik Hasan bin Nik Wan Musa atau lebih dikenali sebagai Tuan Guru Haji Yusuf al-Bandari. Beliau dilahirkan pada 21 Syawal 1345H di Kampung Bandar Tempat 2, Mukim Bandar, Daerah Muang, Wilayah Patani. Tuan Guru Haji Yusuf al-Bandari mendapat pendidikan awal bermula dengan mempelajari al-Quran dengan ayahnya. Kemudian, beliau terus bermusafir ke Makkah al-Mukarramah sejak berusia 11 tahun.[footnoteRef:10] Setibanya di Makkah, beliau terus memasuki sekolah Dar al-Ulum al-Diniyyah di peringkat al-Tamhidi pada tahun 1936. Kemudian, di peringkat al-IbtidaI, al-Sanawi dan akhirnya tamat di peringkat al-Ali pada tahun 1946. Keseluruhan hayat Tuan Guru adalah untuk berkhidmat kepada ilmu, masyarakat dan agama. Beliau telah diberi amanah utuk memegang jawatan-jawatan yang oenting seperti imam, Naib Yang Dipertua Persatuan Guru-Guru Yang Mengajar Agama Islam (PEGUMAS), Setiausaha Lujnah al-Ulama dan Badan Yang Dipertua Majlis Agama Islam wilayah Patani. [10: Abdulrahman Hasan Nasoh dan Weayousof Ismail Sidea (2011). Tuan Guru Haji Wan Yusof al-Bandari: peranan dan sumbangannya dalam penyebaran ilmu agama di Selatan Thailand. Prosiding Nadwah Ulama Nusantara (NUN) IV. Bangi: Universiti Kebangsaan Malaysia, 25-26 Mei. hlm 42.]

Peranan dan jasa Tuan Guru dalam membina asas tamadun dan budaya ilmu di rantau ini dapat dilhat dengan amat jelas. Misalnya, penubuhan institusi pengajian agama dan mentarbiah pelajar-pelajar. Maka, lahirlah pewaris ilmu mereka. Para cendekiawan yang aktif turut dilahirkan da