pengurusan nafkah anak yatim menurut perspektif fiqh dan ...· “dan kewajiban ayah memberi makan

Download Pengurusan Nafkah Anak Yatim menurut Perspektif Fiqh dan ...· “Dan kewajiban ayah memberi makan

Post on 10-Mar-2019

224 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

THE 2nd ISLAMIC MANAGEMENT DEVELOPMENT CONFERENCE (IMDeC 2018)

Pengurusan Nafkah Anak Yatim menurut

Perspektif Fiqh dan Undang-Undang Keluarga

Islam di Malaysia: Teori, Kefahaman dan Amalan Masyarakat

Siti Nur Hazimah Hamid1, Bahiyah binti Ahmad2, Shahidra Abd Khalil3, Zunaidah Mohd Marzuki4

(Pelajar Sarjana): Jabatan Fiqh dan Usul, 1

Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya,

Kuala Lumpur, nurhazimahamid@gmail.com

(Pensyarah Kanan): Jabatan Fiqh dan Usul 2

Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya,

Kuala Lumpur,

bahiyah_api@um.edu.my

(Pensyarah Kanan): Jabatan Fiqh dan Usul 3

Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya,

Kuala Lumpur,

shahidra@um.edu.my

(Asst. Professor): IRKHS4

Universiti Islam Antarabangsa Malaysia

zunaidah@iium.edu.my

Abstrak

Pengurusan nafkah anak yatim mengikut teori fiqh bermula

dengan perpindahan tanggungjawab pembiayaan nafkah anak

yatim kepada ahli waris anak yatim tersebut. Secara

umumnya, fiqh telah membahaskan dengan jelas mengenai

peralihan kewajipan ini, termasuk syarat-syarat ahli waris

yang layak menyara anak yatim dan susunan ahli waris yang

lebih perlu bertanggungjawab dalam pembiayaan nafkah

tersebut. Teori ini kemudiannya dikodifikasikan sebagai

undang-undang bertulis di dalam Undang-Undang Keluarga

Islam di Malaysia yang telah meletakkan aturan syarak

tersebut sebagai perkara yang mengikat setiap muslim di

negara ini dan mempunyai implikasi undang-undang

sekiranya dilanggar. Amalan masyarakat pula telah dinilai

melalui temu bual mendalam semi berstuktur dengan

responden hakim-hakim daripada mahkamah syariah terpilih

dan beberapa orang pengurus rumah anak yatim di sekitar

Lembah Klang. Kajian ini justeru, dijalankan bagi melihat

pengurusan nafkah anak yatim dan tanggungjawab ahli waris

yang berevolusi dari fiqh seterusnya kepada undang-undang

bertulis di Malaysia. Antara metodologi yang digunakan ialah

analisis kandungan dan temu bual mendalam bagi kajian

kualitatif. Manakala bagi kajian kuantitatif, kajian ini

menggunakan soalan kajian selidik bagi mengumpulkan data

dan borang soal selidik yang diedarkan di sekitar Lembah

Pantai, Kuala Lumpur. Metodologi analisis kandungan

digunakan bagi melihat teori fiqh dan undang-undang,

sementara kajian edaran soal selidik kepada 400 responden

telah dijalankan bagi menilai tahap kefahaman masyarakat.

Hasil temu bual mendapati bahawa tahap pengamalan

masyarakat dalam tuntutan nafkah anak yatim terhadap ahli

waris masih lagi di peringkat yang rendah. Dari segi amalan

sosial pula mendapati tahap kesedaran ahli waris untuk

memberikan sokongan sama ada dari segi material (nafkah)

atau moral selepas anak-anak yatim diserahkan ke rumah

jagaan anak-anak yatim juga adalah sangat tidak memuaskan.

Kesimpulannya, kefahaman masyarakat mengenai

tanggungjawab ahli waris dalam nafkah anak yatim adalah

pada tahap yang agak memuaskan, namun bukan bagi tahap

amalan dan pelaksanaan sepertimana yang telah dilaporkan di

dalam hasil temu bual.

Kata kunci: Pengurusan Nafkah, Anak Yatim, Ahli Waris,

Kefahaman, Amalan Masyarakat

I. Pengenalan

Malaysia merupakan negara yang sangat prihatin dengan

aktiviti berkebajikan. Hal ini dapat kita lihat melalui

wujudnya badan kerajaan yang khusus bagi menjaga

kebajikan masyarakatnya seperti Jabatan Kebajikan

Masyarakat (JKM) dan juga badan-badan bukan kerajaan

(NGO) yang begitu banyak menganjurkan pelbagai aktiviti

dan menyediakan perlindungan buat mereka yang kurang

bernasib baik. Selain daripada memberi perlindungan

kepada gelandangan serta program pemulihan akhlak, di

Malaysia juga terdapat banyak rumah anak yatim yang

didirikan bagi memberi perlindungan kepada anak-anak

yatim dan fakir miskin.

Namun, di sebalik gambaran imej masyarakat Malaysia

yang prihatin, sebenarnya juga mencerminkan sisi yang

kurang baik iaitu ramai ibu tunggal dan anak yatim yang

hidup dalam kesusahan selepas kematian ketua keluarga

yang menyara mereka. Ia juga menggambarkan ahli

keluarga atau waris terdekat tidak mengambil berat dan

mempunyai kesedaran untuk memikul tanggungjawab

sebagai ahli waris bagi menyara ibu dan anak-anak ini

Paper No 027

THE 2nd ISLAMIC MANAGEMENT DEVELOPMENT CONFERENCE (IMDeC 2018)

setelah kematian saudara mereka. Sedangkan syarak telah

menjelaskan di antara tanggungjawab ahli waris selain

menjadi wali nikah kepada cucu atau anak saudaranya ialah

memberi nafkah kepada ibu dan anak-anak ini setelah

kematian bapa mereka sepertimana yang termaktub dalam

firman Allah S.W.T dalam Surah al-Baqarah ayat 233 (Ibn

Kathir, 2001) yang bermaksud:

Dan kewajiban ayah memberi

makan dan pakaian kepada para

ibu dengan cara maruf.

Seseorang tidak dibebani

melainkan menurut kadar

kesanggupannya. Janganlah

seorang ibu menderita

kesengsaraan kerana anaknya

dan seorang ayah kerana

anaknya, dan waris pun

berkewajiban demikian.

Anak yatim juga adalah anak yang memerlukan kasih

sayang dan belaian seorang ibu. Amat malang sekiranya ibu

dan anak ini terpaksa dipisahkan dan terpaksa berpisah

disebabkan ibu perlu keluar untuk berkerja dan mencari

rezeki bagi menampung kehidupan beliau dan anak-anak

beliau. Anak yatim yang sepatutnya dibantu oleh keluarga

terdekat atau ahli waris mengikut hukum syarak dari segi

kewangan dan mampu mendapat kasih sayang sepenuhnya

daripada seorang ibu, kini terpaksa berpisah dengan ibu

mereka kerana dihantar ke rumah penjagaan anak-anak

yatim. Banyak kajian menunjukkan bahawa anak yatim

terabai dari segi psikologi dan emosi kerana terpaksa

berpisah dengan ibu mereka lantaran kekangan sokongan

dan kewangan. Menurut Jamaludin Ramli, Azizi Yahaya,

Noordin Yahaya & Siti Zainab Md. Lazin@Md. Lazim

(2018), anak anak yatim yang dihantar ke rumah anak-anak yatim terutama tanpa lawatan dan sokongan daripada

ibu dan keluarga terdekat mengalami kemurungan walaupun

dalam tahap yang ringan. Berdasarkan keputusan kajian

oleh Roslee Ahmad & Mohamed Sharif Mustaffa (2004)

pula mendapati bahawa anak-anak yatim mempunyai

permasalahan emosi seperti memerlukan kasih sayang

daripada penjaga, mengalami tekanan hidup dan sering

berasa tidak berpuas hati. Menurut kajian ini lagi, di sebalik

kemudahan dan bantuan kewangan yang diterima di rumah

anak yatim ini, ada anak yatim yang masih bimbang tidak

mendapat kasih sayang daripada keluarga. Ini menunjukkan

bahawa kasih sayang daripada penjaga terutamanya

daripada ibu atau ahli keluarga terdekat sangat diperlukan

oleh anak-anak yatim ini, dan sekiranya ahli waris

memainkan peranan dan tanggungjawabnya, hal perpisahan

dan kekurangan kasih sayang antara ibu dan anak atau

keluarga terdekat mungkin mampu diminimakan. Justeru

kajian ini dijalankan bagi melihat pengurusan nafkah anak

yatim dan tanggungjawab ahli waris yang berevolusi dari

fiqh seterusnya kepada undang-undang bertulis di Malaysia

serta kefahaman dan amalannya di dalam masyarakat.

II. Skop Kajian

Kajian ini yang bertemakan kepada pengurusan nafkah anak

yatim memfokuskan peranan dan tanggungjawab ahli waris

sebagai orang yang mula-mula bertanggungjawab untuk

menafkahi anak yatim selepas bapa sebenar mereka. Kajian

ini meninjau kitab-kitab fiqh terutama daripada mazhab

Syafii bagi melihat teori mengenai tanggungjawab ahli

waris dalam nafkah anak yatim yang telah digariskan oleh

syarak. Seterusnya, kajian ini menelusuri enakmen, akta dan

arahan amalan yang telah mengkodifikasikan

tanggungjawab ahli waris di dalam undang-undang keluarga

Islam Malaysia. Bagi melihat kefahaman masyarakat dan

amalannya, soal selidik masyarakat dan temu bual terhadap

responden hakim dan para pengurus rumah anak yatim telah

dijalankan di sekitar Lembah Klang bagi tempoh Julai 2017

sehingga Febuari 2018.

III. Metodologi Kajian

A. Kaedah Temu bual

Bagi menilai tahap amalam masyarakat berkenaan

tanggugjawab ahli waris terhadap nafkah anak yatim, temu

bual terhadap empat orang hakim mahkamah syariah

melalui persampelan bertujuan telah dijalankan bagi

mendapatkan perspektif undang-undang terhadap

tanggungjawab ahli waris dan kes yang diperintahkan.

Tahap amalan masyarakat juga turut dinilai daripada temu

bual yang dijalankan ke atas beberapa orang pengurus

rumah anak yatim di sekitar Lembah Klang.

B. Kaedah Soal Selidik

Kajian ini melibatkan 400 orang responden dan dijalankan

di sekitar kawasan Lembah Pantai, Kuala Lumpur.

Responden-responden ini dipilih secara rawak berdasarkan

kepada lima zon yang mewakili pendapatan tinggi,

sederhana dan rendah.

Satu set soal selidik telah dibentuk bersesua

Recommended

View more >