modul pjj morfologi unit 2 pembentukan kata

Download Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

Post on 14-Apr-2018

281 views

Category:

Documents

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    1/22

    Pembentukan Kata| 12

    UNIT 2

    PEMBENTUKAN KATA

    HASIL PEMBELAJARAN

    Pada akhir unit, anda diharapkan dapat:

    1. mengenal pasti kata mengikut bentuknya2. membezakan bentuk kata terbitan, kata ganda, kata majmuk dan akronim3. menganalisis dan mengklasifikasikan bentuk kata dalam petikan

    2.0 Pengenalan

    Perkataan dalam sesuatu bahasa mengandungi bentuk. Yang dikatakan bentuk ialah pewujudan lahiriah

    sesuatu unsur bahasa.

    Perkataan dalam bahasa Melayu dibentuk melalui proses tertentu, yang disebut sebagai proses

    morfologi. Proses morfologi ialah proses yang dilakukan pada kata dasar untuk menghasilkan bentuk

    terbitan. Menurut Abdullah Hassan (2006), proses morfologi ini menjelaskan apa-apa yang berlaku

    terhadap unsur morfologi, iaitu morfem dan kata dalam bahasa Melayu bagi menerbitkan perkataan

    baharu.

    Ada empat proses morfologi dalam bahasa Melayu, iaitu pengimbuhan, penggandaan,

    pemajmukan, dan pengakroniman. Proses morfologi akan menghasilkan bentuk kata terbitan (imbuhan),

    kata ganda, kata majmuk, dan kata akronim. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan.

    Bentuk perkataan dalam sesuatu bahasa tidak sama. Cuba dapatkan maklumat tentang bentuk

    kata dalam bahasa Cina, bahasa Tamil, bahasa Arab, dan bahasa Inggeris.

    Proses Morfologi

    Pengimbuhan Penggandaan Pemajmukan Pengakroniman

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    2/22

    Pembentukan Kata| 13

    2.1Bentuk KataAda empat bentuk kata dalam bahasa Melayu, iaitu kata tunggal, kata terbitan, kata majmuk, dan kata

    ganda.

    2.2 Kata Tunggal

    Kata tunggal ialah bentuk kata yang terdiri daripada satu morfem bebas. Yang berikut merupakan contoh

    kata tunggal.

    Semua kata tunggal adalah kata akar juga. Kata tunggal dapat dibahagikan kepada tiga jenis, iaitu kata

    sempurna, kata tugas dan kata akronim. Kata sempurna ialah kata tunggal yang dapat berdiri sendiri sebagai ayat

    minimal, yakni ayat yang terdiri daripada satu perkataan sahaja dengan membawa satu mesej yang lengkap.

    Contohnya:

    Bentuk Kata

    Tunggal Terbitan Majmuk Ganda

    (1) Saya.(2) Itu.(3) Cantik.(4) Keluar!(5) Siapa?

    bas tidur lupa haji

    hidup dari lupa dunia

    rumah Muhammad sudah perkasa

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    3/22

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    4/22

    Pembentukan Kata| 15

    1. Apakah perbezaan antara akronim dengan singkatan?2. Adakah perkataan yang berikut ini akronim? Berikan alasan andajika ya atau tidak.

    Kata tunggal dalam bahasa Melayu terbentuk daripada gabungan bunyi-bunyi yang berasaskan

    pola suku kata. Sesuatu suku kata boleh terbentuk daripada satu vokal sahaja, atau gabungan vokal

    dengan konsonan. Konsonan dapat hadir di hadapan vokal atau di belakangnya, atau di hadapan dan di

    belakangnya secara serentak.

    Kata tunggal dalam bahasa Melayu terdiri daripada satu suku kata, dan dua suku kata atau lebih.

    Kebanyakan kata tunggal terdiri daripada dua suku kata. Namun, ada kata tunggal yang mengandungi dua

    atau lebih suku kata yang kebanyakannya ialah kata pinjaman. Contohnya:

    Bentuk kata tunggal Contoh perkataan

    Kata tunggal satu suku kata tas, bom, roh, wah, ke, beg, skrip, golf, pin, wang, syak

    kata tunggal dua suku kata budi, cari, ulat, tua, makan, apa,pedang, doa, tunggu, hirup,

    ufti, slogan

    kata tunggal tiga suku kata perangkap, derhaka, cuaca, perangai,

    manfaat, isteri, biasa, boria, strategi

    kata tunggal lebih daripada

    empat suku kata

    maharajalela, cenderawasih, universiti, kosmopolitan

    Perkataan yang manakah mengandungi kata tunggal?

    (1)jejentik (4) duniawi(2) tani (5) ilmiah(3) jentolak (6) bilingual

    KLIA UPSI DBP UPM Perhilitan Puspanita OKU

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    5/22

    Pembentukan Kata| 16Bentuk kata tunggal boleh terdiri daripada pelbagai golongan kata, sama ada kata nama, kata

    kerja, kata adjektif, kata keterangan atau kata tugas. Contohnya:

    Golongan Kata Contoh Kata Tunggal

    Kata Nama jalan, komputer, pasar, sarjana, struktur, kompleks, tabika,

    kugiran, radar, debunga, jentolak

    Kata Kerja tidur, makan, lukis, main, ajar, alih, buat, hidup, mati,

    berdikari, lahir, balik, mara

    Kata Adjektif buruk, tua, panas, lemah, bengkok, leper, hitam, besar, jelas,

    putih, renek, suntuk, awal

    Kata Tugas akan, belum, dari, pada, maka, dengan, oleh, lebih, sungguh,

    bagi, tidak, umpama

    2.3 Kata Terbitan

    Kata terbitan ialah bentuk kata yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. Kata terbitan terdiri daripada

    kata dasar yang menerima imbuhan, sama ada awalan, akhiran, apitan, atau sisipan,.

    Imbuhan ialah bentuk morfem terikat yang tidak boleh hadir bersendirian dalam ayat. Imbuhan

    dalam bahasa Melayu terdiri daripada awalan, akhiran, apitan dan sisipan. Bentuk imbuhan dalam bahasa

    Melayu terdiri daripada imbuhan asli bahasa Melayu atau imbuhan yang dipinjam daripada bahasa asing,seperti Sanskrit, Arab-Parsi dan Yunani-Latin-Inggeris. Antara contoh imbuhan asli bahasa Melayu ialah

    an, -kan, -i, pe-, men-, se-, men--kan dan sebagainya. Imbuhan pinjaman pula adalah seperti maha-,

    eka-, -wan, -man, bi-, -wi, -iah, pro-, anti-, -isme, -si dan sebagainya.

    Awalan ialah imbuhan yang diletakkan di hadapan kata dasar. Ada awalan apabila bercantum

    dengan kata dasar tertentu mengakibatkan wujudnya pelbagai bentuk imbuhan awalan. Pelbagai bentuk

    awalan ini disebut sebagai alomorf. Alomorf ialah kelainan atau anggota satu morfem. Misalnya, awalan

    peN- mempunyai alomorfpe-, pem-, pen-, peng-, peny- dan penge-. Awalan meN- dapat dianggotai oleh

    alomorf me-, mem-, men-, meng-, menye- dan menge- bergantung pada huruf pertama kata dasar.

    Akhiran pula diletakkan di belakang kata dasar. Akhiran an, -kan dan -imerupakan akhiran asli

    bahasa Melayu. Akhiran lain seperti -wati, -ah, -isme, -man, -atdan sebagainya adalah akhiran pinjaman.

    Pengabungan kata dasar dan akhiran tidak mengubah bentuk kata.

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    6/22

    Pembentukan Kata| 17Apitan dikenali sebagai imbuhan terbahagi. Apitan hadir secara serentak mengapit kata dasar,

    yakni satu di depan dan satu di belakang kata dasar. Antara apitan dalam bahasa Melayu ialah me--kan,

    ber--kan, pe--an, ber--an, ke--an, di--i, di--kan, memper--kan, memper--i, diper--kan,

    diper--idan sebagainya.

    Sisipan merupakan sejenis imbuhan kerana bentuk yang ditambahkan pada kata dasar. Sisipanhadir di celah kata dasar. Dalam bahasa Melayu ada empat bentuk sisipan, iaitu em-,-el -er-, dan in-.

    Namun begitu, sisipan tidak lagi produktif dalam bahasa Melayu, kecuali untuk tujuan pembentukan istilah.

    Senaraikan awalan yang terlibat dalam mengubah bentuk imbuhan. Kemudian, berikan bentuk-

    bentuk imbuhan tersebut.

    2.3.1 Fungsi pengimbuhan

    Proses pengimbuhan penting dalam bahasa Melayu. Melalui proses pengimbuhan, berlakulah perubahan

    pada bentuk kata yang terlibat, iaitu daripada bentuk tunggal kepada bentuk terbitan atau bentuk

    berimbuhan. Contohnya:

    Kata Dasar + Imbuhan + Kata terbitan

    besar ke-...-an kebesaran

    layan pe- pelayan

    baik -i baiki

    oleh memper- memperoleh

    Sisipan

    -em-

    gentar

    gementar

    -el-

    tapak

    telapak

    -er-

    sabut

    serabut

    -in-

    sambung

    sinambung

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    7/22

    Pembentukan Kata| 18

    Proses pengimbuhan yang berlaku pada kata dasar boleh mengekalkan golongan kata. Dalam hal

    ini, istilah yang sering digunakan ialah imbuhan berfungsi sebagai penetap golongan kata. Contohnya:

    Kata Dasar Imbuhan Golongan Katalibat (kata kerja) ter- terlibat (kata kerja)

    sastera (kata nama) -wan sasterawan (kata nama)

    canti (kata adjektif) se- secantik (kata adjektif)

    air (kata nama) peng-...-an pengairan (kata nama)

    Proses pengimbuhan juga mengubah golongan kata. Istilah yang digunakan ialah imbuhan

    sebagai pengubah golongan. Contohnya:

    Kata Dasar Imbuhan Golongan Kata

    retak ke-...-an keretakan (kata nama)

    (kata adjektif) per-...-an peretakan (kata nama)

    oleh ber- beroleh (kata kerja)

    (kata sendi nama) per...-an perolehan (kata nama)

    me- mewangi (kata kerja tak transitif))

    wangi

    (kata adjektif)

    me-...-kan mewangikan (kata kerja transitif)

    di-...-kan diwangikan (kata kerja pasif)

    -an wangi-wangian (kata nama)

    Proses pengimbuhan juga boleh menghasilkan makna yang berlainan. Umpamanya, kata batu

    apabila diberikan imbuhan akan membawa pelbagai makna. Contohnya:

    batu galian bukan logamberbatu ada batumembatu diam sahajamembatui membubuh batumembatukan tidak mahu bercakap

  • 7/27/2019 Modul Pjj Morfologi Unit 2 Pembentukan Kata

    8/22

    Pembentukan Kata| 19Selain dapat dilakukan pada kata akar, pengimbuhan juga boleh berlaku pada perkataan yang

    telah pun mempunyai imbuhan. Dalam konteks ini, pengimbuhan berlaku sebanyak dua kali, yang pertama

    dengan kata dasar tunggal, dan yang kedua dengan kata dasar berimbuhan. Contohnya:

    Proses pengimbuhan boleh juga berlaku pada kata majmuk. Pengimbuhan kata majmuk terdapat

    dalam dua bentuk, iaitu ejaannya ditulis terpisah, dan ejaannya menjadi bercantum. Contohnya:

    (i) Ditulis terpisah apabila menerima awalan atau akhiran.

    (ii) Ditulis bercan