assigment bm edit

45
[Type the document title] [Yea r] Penghargaan Bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah izin-Nya, saya dapat menyiapkan tugasan ini dengan sempurna. Saya ini mengucapkan jutaan terima kasih yang juga penghargaan khusus buat En. Zaidi B. Azhari kerana segala tunjuk ajar serta membimbing saya dalam menyiapkan tugasan ini. Tidak lupa juga ribuan terima kasih kepada rakan-rakan seperjuangan PISMK -OUM Pengajian Melayu yang banyak membantu saya dalam menyiapkan tugasan ini. Penghargaan juga kepada orang yang terlibat secara langsung atau tidak dalam menjayakan tugasan ini. Akhir sekali, penghargaan istimewa buat ibu bapa saya yang banyak memberi galakan dan sokongan agar memastikan saya berjaya dalam pelajaran. Semoga mereka semua mendapat balasan yang setimpal daripada Yang Maha Esa. Sekian, terima kasih. 1

Upload: sidiumar

Post on 16-Jun-2015

1.191 views

Category:

Documents


0 download

TRANSCRIPT

Page 1: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Penghargaan

Bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah izin-Nya, saya dapat menyiapkan

tugasan ini dengan sempurna.

Saya ini mengucapkan jutaan terima kasih yang juga penghargaan khusus buat En.

Zaidi B. Azhari kerana segala tunjuk ajar serta membimbing saya dalam menyiapkan

tugasan ini.

Tidak lupa juga ribuan terima kasih kepada rakan-rakan seperjuangan PISMK -OUM

Pengajian Melayu yang banyak membantu saya dalam menyiapkan tugasan ini.

Penghargaan juga kepada orang yang terlibat secara langsung atau tidak dalam

menjayakan tugasan ini.

Akhir sekali, penghargaan istimewa buat ibu bapa saya yang banyak memberi

galakan dan sokongan agar memastikan saya berjaya dalam pelajaran.

Semoga mereka semua mendapat balasan yang setimpal daripada Yang Maha Esa.

Sekian, terima kasih.

1

Page 2: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Pengenalan

Morfologi ialah bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk dan

penggolongan kata.

- Struktur kata ialah susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang

menjadi unit bahasa yang bermakna.

- Bentuk kata ialah rupa unit tatabahasa sama ada berbentuk tunggal atau hasil

daripada proses pengimbuhan, pemajmukkan dan penggandaan.

- Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan

keserupaan bentuk dan fungsi dengan anggota dala kumpulan atau golongan

yang sama.

Unit-unit tatabahasa yang menjadi unsur perkataan dikenali sebagai morfem.

Morfem ialah unit terkecil dalam bahasa yang berfungsi dalam gramatis atau yang

menjalankan tugas nahu. Sesuatu perkataan itu dibentuk dari satu morfem atau

lebih. Contoh :

‘saya’ 1 morfem : saya

‘berpeluh’ 2 morfem : ber+peluh

‘berkakikan” 3 morfem : ber+kaki+kan

Morfem boleh bersifat bebas (boleh wujud bersendirian) atau terikat (hanya wujud

bersama-sama morfem lain). Contoh :

- Morfem bebas – ‘saya’

- Morfem terikat – ‘ber’ dan ‘kan’, hanya boleh wujud dengan kata dasar bagi

membentuk perkataan seperti ‘berkakikan’

Perkataan ditakrifkan sebagai satu unit ujaran yang bebas dan mengandungi makna.

Ia terdiri daripada satu atau gabungan beberapa bentuk bunyi bahasa. Tegasnya,

2

Page 3: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

perkataan ialah bentuk bebas yang boleh berdiri sendiri, contohnya ialah kerusi,

dapur dan meja.

Perbezaan antara perkataan dan morfem terletak pada sifat bebasnya. Ada morfem

yang bersifat bebas dan ada yang bersifat terikat tetapi semua perkataan bersifat

bebas, yakni dapat berdiri sendiri. Jelas di sini bahawa perkataan-perkataan terdiri

daripada morfem tetapi tidak semua morfem itu perkataan.

Konsep Morfologi

3

Page 4: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Soalan Tugasan

Terdapat pelbagai jenis bahan bercetak di pasaran. Dalam bahan-bahan tersebut

terdapat pelbagai kesilapan bahasa sama ada daripada aspek ejaan, kosa kata,

penggunaan kata dan penggolongan kata. Sebagai pendidik anda harus bijak

memilih bahan bacaan yang sesuai dan betul dari aspek tatabahasa untuk

digunakan sebagai bahan pengajaran dan pembelajaran.

4

Morfem Perkataan

1. Konsep

Bebas Terikat

2. Bentuk Kata

Tunggal Terbitan Majmuk Ganda

3. Proses Pembentukan Kata

Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaaan

4. Golongan Kata

Kata Nama Kata Kerja Kata Adjektif Kata Tugas

Akar Dasar

Page 5: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

a) Pilih satu petikan yang panjangnya antara 450 hingga 500 perkataan. Sila

buat analisis penggolongan kata bahasa Melayu dalam petikan tersebut.

Senaraikan golongan kata dalam bentuk jadual. Anda diminta membuat

rumusan ringkas antara 200 patah perkataan hasil dapatan analisis.

Dalam bahasa Melayu terdapat empat proses pembentukan kata iaitu pengimbuhan,

pemajmukan, penggandaan dan pengakroniman.

a) Huraikan setiap proses di atas dalam bentuk grafik dan serta contoh- contoh

yang sesuai.

b) Membina brosur yang bertemakan Cintai Bahasa Kita dengan menggunakan

bahasa yang betul, ringkas, tepat, dan jelas serta persembahan yang

menarik.

Soalan 1

a) Pilih satu petikan yang panjangnya antara 450 hingga 500 perkataan. Sila

buat analisis penggolongan kata bahasa Melayu dalam petikan tersebut.

Senaraikan golongan kata dalam bentuk jadual. Anda diminta membuat

rumusan ringkas antara 200 patah perkataan hasil dapatan analisis.

5

Page 6: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Hang Tuah Berbangsa Cina

oleh : Shahabudeen Jalil

Ramai di kalangan anggota masyarakat kita terutamanya orang-orang Melayu

menganggap Hang Tuah adalah legenda pahlawan Melayu. Pada hakikat

sebenarnya Hang Tuah bukanlah dari keturunan Melayu sebagaimana yang

disangka. Itulah yang bakal dihuraikan dalam artikel ini.

Selama ini orang-orang Melayu telah terkeliru atau mungkin tertipu dengan

kedudukan Hang Tuah sebagai legenda pahlawan Melayu yang dibangga-

6

Page 7: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

banggakan. Hang Tuah sebenarnya telah di Melayukan untuk tujuan kemegahan

semacam bentuk yang tercatat pada Robin Hood.

Di dalam bilik-bilik darjah, dewan-dewan kuliah atau seminar bermotifkan sejarah

atau kajian sejarah hanya membincangkan tentang kepahlawanan, kebijaksanaan

serta kesetiaan Hang Tuah. Kisah Hang Tuah yang diagung-agungkan ini telah

menenggelamkan keadaan sebenar tentang asal keturunannya.

Di kalangan masyarakat Melayu dewasa ini telah timbul semacam keraguan tentang

pahlawan mereka ini, apabila penghormatan kepada pahlawan mereka mula

dipersendakan dengan reaksi-reaksi melampau seperti kelihatan dalam filem Hang

Tuah.

Keraguan terhadap kedudukan Hang Tuah sebagai pahlawan Melayu telah

menghasilkan satu penyelidikan dijalankan terhadap asal usul keturunan secara

hipotesis. Jika pepatah Melayu sendiri telah mengatakan ‘bahasa jiwa bangsa’ dan

‘manusia mati meninggalkan nama’ . Bagaimana pula kita hendak menafikan

kenyataan ‘nama menunjukkan bangsa’. Bahasa ‘nama’ merupakan identifikasi yang

cukup jelas untuk mengetahui jenis sesuatu bangsa itu.

Bukti yang dapat menerangkan asal-usul Hang Tuah setakat ini, hanyalah dapat

disandarkan pada namanya. Oleh itu satu kajian secara hipotesis telah dijalankan

dengan bersandarkan kepada ‘nama’ manusia untuk memperoleh jawapan tentang

asal-usul Hang Tuah sebenarnya.

Dalam perbendaharaan nama-nama orang Melayu semasa zaman kesultanan

Melayu Melaka, tiada terdapat nama-nama seumpama Hang Tuah, Hang Kasturi,

Hang Jebat, Hang Lekir, Hang Lekiu, ringkasnya ringkasan yang bermula dengan

‘Hang’. Sejarah juga telah mencatatkan nama-nama dari bangsa Cina yang bermula

dengan Hang, Tan, Maa dan Lee. Ia bergantung kepada suku kaum atau asal-usul

keturunan mereka dari wilayah tertentu dari China. Kemungkinan untuk mendakwa

bahawa gelaran ‘Hang’ telah dianugerahkan oleh Raja – Raja Melayu juga tiada

asasnya.

7

Page 8: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Mengikut kertas kerja yang dihasilkan oleh Mohd. Yunus Ibrahim dari Jabatan

Sejarah UKM dengan tajuk ‘Melaka 1400-1511 Dari Aspek Kemasyarakatan,’ cuma

menyatakan bahawa sesuatu penghormatan, ketaatan atau kedudukan adalah diberi

gelaran seperti Bendahara, Paduka Raja, Temenggung, Laksamana, Shahbandar

dan Mandulika.

Mengikut buku ‘Sejarah Melayu’ edisi W.G. Shellabear penerbitan Malaya Publishing

House Ltd. Singapore halaman 123-131, menyatakan tentang Tun Perpatih Putih,

iaitu utusan Sultan Mansur Shah ke negeri China telah membawa balik bersamanya

seramai 500 orang dayang serta Puteri Hang Li Po. Sultan Mansur Shah dikatakan

telah berkahwin dengan puteri dari China ini dan telah menghasilkan anak bernama

Paduka Mamat.

Perkara yang menarik dari edisi W.G. Shellabear ini ialah munculnya nama puteri

Hang Li Po. Hasil perkahwinan ‘campur’ antara puteri Hang Li Po dengan Sultan

Mansur Shah, telah dikurniakan seorang putera dan telah diberi nama Paduka

Mamat. Nama Paduka Mamat adalah nama Melayu dan tidak pula berlaku nama

‘Paduka Hang Mamat’ sebagai penghargaan kepada puteri Hang Li Po, contohnya.

Sejarah telah membuktikan bahawa nama-nama dari keturunan Cina biasanya

bermula dengan Hang, Tan, Maa dan Lee bergantung kepada suku kaum mereka

dan dari wilayah tertentu asal mereka.

Jika dihubungkaitkan dengan nama Hang Tuah dari sebutan loghat Cina adalah

berbunyi seperti Hang Too Ah. Nama Hang Jebat berbunyi Hang Jee Fatt, Hang

Lekir pula seperti Hang Lee Ker, manakala Hang Lekiu seperti Hang Lee Kiew.

Mengikut prosedur tentang suku kata nama bangsa atau keturunan Cina, biasanya

cuma terdiri dari 3 suku kata sahaja. Nama Hang Kasturi pula diragui kerana 4 suku

kata walaupun ia bermula dengan perkataan Hang. Perkataan Kasturi pula ada

berbaur loghat bahasa Melayu.

Terdapat 3 andaian hasil kajian secara hipotesis yang dijalankan.

Pertama : Hang Kasturi adalah berbangsa Melayu tetapi bergaul rapat dengan anak

cucu dari rombongan puteri Hang Li Po.

8

Page 9: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kedua : Nama sebenarnya ialah Kasturi tetapi telah digelar Hang Kasturi oleh 4

orang rakan karibnya yang berketurunan Cina sehingga menjadi sebutan yang

kekal.

Ketiga : Mungkin nama Cina sebenar Hang Kasturi sukar disebut oleh masyarakat

tempatan. Oleh itu mereka telah memberikannya nama baru mengikut loghat orang

Melayu tempatan dan nama ini telah diterima dengan baik oleh beliau.

Perkara lain yang menarik ialah petikan kertas kerja Ong Hak Ching. Jabatan

Sejarah UKM ada mengatakan bahawa Sultan Mansur Shah telah memberikan

tempat kediaman di Bukit Cina kepada puteri Hang Li Po serta 500 orang dayang-

dayangnya. Anak-anak cucu mereka digelar ‘biduanda Cina’ juga bermakna

golongan yang dilindungi. Sama ada yang sudah memeluk Islam atau masih

memeluk agama asal mereka.

Terdapat 3 andaian secara hipotesis mengenai hal ini.

Pertama : Tidak kesemua dari anggota rombongan puteri Hang Li Po yang memeluk

agama Islam.

Kedua : Hang Too Ah, Hang Jee Fatt, Hang Lee Ker, Hang Lee Kiew, adalah

keturunan dari rombongan puteri Hang Li Po.

Ketiga : Keempat-empat sahabat ini kemudiannya telah memeluk agama Islam

tetapi mengekalkan sebutan nama mengikut loghat bahasa Melayu atas sebab-

sebab tertentu, seperti Hang Tuah, Hang Jebat, Hang Lekir dan Hang Lekiu.

Hal yang lebih lanjut mengenai Hang Kasturi. Telah timbul percanggahan pendapat

sejak dahulu lagi, sepertimana kajian secara hipotesis ini meragukan tentang nama

sebenar Hang Kasturi. Percanggahan pendapat ini berlaku antara pengarang

‘Sejarah Melayu’ dan pengarang ‘Hikayat Hang Tuah’ mengenai siapa sebenarnya

telah menderhaka kepada Sultan Melaka. Pengarang Sejarah Melayu menuduh

Hang Kasturi manakala pengarang Hikayat Hang Tuah Pula menuduh Hang Jebat.

9

Page 10: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Pertama :Tersirat sesuatu hal yang unik dan tersembunyi tentang kedua-dua tokoh

pahlawan ini sehingga tidak ada satu kata sepakat di kalangan kedua pengarang

serta pakar sejarah lampau.

Kedua : Pengarang ‘Sejarah Melayu’ telah menggunakan bahan dalam penulisannya

secara mengambil pendapat lisan dan tiada ada satu penyelidikan terperinci, kerana

ia menyentuh kisah-kisah yang terlalu luas serta hal-hal yang menyeluruh.

Ketiga : Pengarang ‘Hikayat Hang Tuah’ adalah lebih formal kerana menggunakan

semacam bentuk kajian sehingga dapat menggariskan hal-hal peribadi Hang Tuah

secara lebih detail.

Hasil kajian secara hipotesis ini telah membuktikan pengarang Hikayat Hang Tuah

mempunyai banyak kelebihan dan penulisannya tentang hal Hang Jebat yang telah

menderhaka kepada Sultan, adalah diterima mengikut hukum asal. Rumusan

daripada kajian yang dijalankan telah menghasilkan penemuan baru yang

melibatkan kedudukan Hang Tuah sebagai legenda pahlawan Melayu. Mengikut

kajian hipotesis ini, Hang Tuah merupakan pahlawan yang telah di Melayukan demi

untuk kemegahan atau simbol kepada orang-orang Melayu. Kita lihat bagaimana

hipotesis ini menerangkan asal-usul Hang Tuah.

Hang Tuah adalah anak cucu kepada keturunan rombongan puteri Hang Li Po yang

datang ketika pemerintahan Sultan Mansur Shah. Nama sebenar Hang Tuah ialah

Hang Too Ah. Tetapi bertukar kepada nama sebutan Hang Tuah apabila pahlawan

ini memeluk agama Islam dan berkhidmat kepada Sultan Melaka. Pengislaman

Hang Tuah telah mempengaruhi 3 orang rakan karibnya iaitu Hang Jee Fatt, Hang

Lee Ker dan Hang Lee Kiew. Keempat-empat sahabat baik ini juga bergaul rapat

dengan Kasturi, iaitu rakan sebaya mereka yang berbangsa Melayu. Mereka juga

menggelar Kasturi dengan gelaran Hang Kasturi sebagai tanda satu persahabatan

yang abadi.

Kelima-lima sahabat ini mula masyhur di kalangan istana apabila mereka

menyelamatkan Bendahara dari serangan orang mengamuk. Mereka berlima

kemudiannya memeluk agama Islam. Nama-nama mereka mengikut loghat Melayu

10

Page 11: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

telah tersebar dengan cepat dan meluas sama ada di kalangan istana atau orang-

orang Melaka ketika itu termasuk nama Hang Kasturi.

Tiada bantahan yang pernah dibuat ketika itu kerana masyarakat Melayu zaman itu

telah pun menganggap anak cucu dari rombongan puteri Hang Li Po sama seperti

saudara Melayu mereka. Demikianlah serba ringkas kisah Hang Tuah yang berasal

daripada keturunan puteri Hang Li Po dari kajian hipotesis ini.

Berdasarkan hipotesis ini juga bererti orang-orang Melayu telah kehilangan seorang

pahlawan legenda yang selama ini mereka bangga-banggakan. Walaupun demikian

orang-orang Melayu telah terselamat daripada tuduhan menderhaka kepada Sultan.

Hang Jebat atau nama asalnya Hang Jee Fatt yang telah menderhaka kepada

Sultan bukanlah daripada keturunan orang Melayu Jati.

11

Page 12: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Analisis golongan kata

berdasarkan petikan teks

GOLONGAN KATA

Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan

bentuk dan fungsi dengan anggota lain atau golongan yang sama. 

Dalam Bahasa Melayu ada empat bentuk golongan kata :

12

Page 13: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata Nama

Kata Kerja

Kata Adjektif / Sifat

Kata Tugas

Kata Nama

Kata nama menunjukkan nama benda, nama orang, nama tempat dan nama

perkara. Kata nama ialah sejumlah perkataan yang boleh menjadi unsur inti bagi

binaan frasa dan lazimnya perkataan demikian menamakan orang, tempat, benda

atau konsep. 

Kata nama boleh dikelompokkan kepada tiga jenis :  

Kata Nama Am

Kata Nama Khas

Kata Ganti Nama

Kata Nama Am

13

Golongan Kata

Kata Nama Kata Kerja Kata TugasKata Adjektif

Page 14: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata nama yang merujuk kepada benda-benda atau perkara yang umum sifatnya.

Kata nama am boleh dibahagikan kepada kumpulan – kumpulan kecil berdasarkan

ciri makna perkataannya, iaitu :

Hidup atau tak hidup

Manusia atau bukan manusia

Institusi atau bukan institusi

Konkrit atau abstrak

Berbilang atau tak berbilang

Asraf (2007) menjelaskan bahawa kata nama am boleh digunakan untuk :

Sesuatu yang bernyawa seperti manusia, haiwan dan tumbuh-tumbuhan

Sesuatu yang tidak bernyawa atau tidak hidup, iaitu benda, tempat dan

sebagainya.

Bagi tujuan analisis, kata nama am hanya dibahagikan kepada dua bahagian iaitu :

Hidup (manusia dan bukan manusia)

Tak hidup ( Institusi, bukan institusi, konkrit, abstrak, berbilang, dan tak

berbilang)

Analisis penggolongan kata berdasarkan teks

14

Page 15: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata nama am Contoh

Kata nama am hidup Orang-orang Melayu

Pahlawan

Bangsa

Manusia

Raja-raja

Bendahara

Paduka Raja

Termengung

Laksamana

Syahbandar

Mandulika

Dayang

Puteri

Anak

Putera

Cucu

Rakan

Pengarang

Sultan

Kata nama am tak hidup Bilik darjah

Dewan kuliah

15

Page 16: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Seminar

Wilayah

Kaum

Buku

Agama

Istana

Bahasa

Kata Nama Khas

Kata nama yang merujuk kepada nama sesuatu benda yang khusus dan ejaannya

berpangkalkan huruf besar. Ia terbahagi kepada tiga :

Kata nama khas hidup manusia

Kata nama khas hidup bukan manusia

Kata nama khas tak hidup

Kata nama khas Contoh

Kata Nama Khas Hidup Manusia. Hang Tuah

Hang Jebat

Hang Lekir

Hang Kasturi

Hang Lekiu

Robin Hood

Mohd Yunus Ibrahim

W.G. Shellabear

Tun Pepatih Putih

Sultan Mansur Shah

Puteri Hang Li Po

16

Page 17: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Paduka Mamat

Ong Hak Ching

Hang Too Ah

Hang Jee Fatt

Hang Lee Kiew

Hang Lee Ker

Biduanda Cina

Sultan Melaka

Kata Nama Khas Hidup Bukan

Manusia

(tiada dalam teks)

Kata Nama Khas Tidak Hidup. Bukit Cina

Jabatan Sejarah UKM

Sejarah Melayu

Malaya Publishing

China

Loghat Cina

Melayu

Loghat bahasa Melayu

Islam

Hikayat Hang Tuah

 

Kata Ganti Nama

Kata ganti nama terbahagi kepada :

i) Kata ganti nama tunjuk ialah kata ganti nama yang berfungsi

menunjuk pada sesuatu perkara atau benda. Terdapat hanya dua

kata ganti nama tunjuk, iaitu itu untuk menunjuk pada yang jauh,

dan ini untuk menunjuk pada yang dekat.

17

Page 18: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata ganti nama tunjuk Ini

Itu

ii) Kata ganti nama diri ialah kata nama yang menjadi pengganti

sesuatu benda, perkara atau manusia. Kata ganti nama diri

terbahagi kepada dua kumpulan, iaitu:

Kata ganti nama diri tanya – jenis kata yang berfungsi

menanyakan hal benda, perkara atau manusia. Terdapat tiga

bentuk kata ganti nama diri tanya, iaitu siapa yang merujuk

orang, apa yang merujuk benda atau perkara, dan mana

yang merujuk benda dan orang.

Kata ganti nama diri tanya (tiada dalam teks)

Kata ganti nama diri orang – jenis ganti nama yang merujuk

kepada manusia yang terdiri daripada tiga kategori iaitu orang

pertama, orang kedua dan orang ketiga.

Kata ganti nama diri orang Contoh

Pertama Kita

Kedua (tiada dalam teks)

Ketiga Mereka

Beliau

-nya

ia

18

Page 19: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata Kerja

Kata kerja berperanan untuk menunjukkan sesuatu perbuatan atau sesuatu

keadaan. Kata kerja dapat dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kata kerja

transitif dan kata kerja tak transitif.

Kata kerja transitif iaitu kata kerja yang menerima penyambut sesudahnya, yang

disebut objek. Kata kerja transitif juga dapat dibahagikan kepada dua, iaitu kata kerja

transitif aktif dan kata kerja transitif pasif. Kata kerja transitif aktif ialah kata kerja

yang menerima awalan meN- dengan atau tanpa akhiran –kan atau i-. Kata kerja

transitif pasif pula ialah kata kerja hasil daripada proses transformasi atau

perubahan ayat aktif menjadi ayat pasif.

Kata kerja transitif Contoh

Aktif Mengikut

Membawa

Memeluk

Menuduh

Menderhaka

Menggelar

Menganggap

Menghasilkan

Mengekalkan

Menggariskan

Menggunakan

19

Page 20: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Memberikan

Membuktikan

Mempengaruhi

Menyelamatkan

Pasif Dianugerahkan

Dilindungi

Kata kerja tak transitif ialah kata kerja yang tidak memerlukan penyambut atau objek

sesudahnya. Namun terdapat sejumlah kata kerja tak transitif yang mesti diikuti oleh

pelengkap, sementara yang lainnya tidak perlu diikuti oleh pelengkap. Oleh itu kata

kerja tak transitif dapat dipecahkan kepada dua subgolongan, iaitu kata kerja tak

transitif berpelengkap dan kata kerja tak transitif tak berpelengkap.

Kata kerja tak transitif Contoh

Berpelengkap Mengikut

Menghasilkan

Membawa

Memberikan

Memeluk

Mengekalkan

Menuduh

Menggunakan

Menggariskan

Membuktikan

Mempengaruhi

Menggelar

Menyelamatkan

Menganggap

Disandarkan

Dijalankan

Diberi

Menyentuh

20

Page 21: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Tak berpelengkap Berkahwin

Berkhidmat

Mengamuk

Menderhaka

Kata Adjektif 

Kata adjektif ialah sejumlah perkataan yang boleh menjadi unsur inti dalam binaan frasa

adjektif. Ia boleh dikenal pasti dan dibezakan dari kata nama atau kata kerja dengan cirinya

yang boleh didahului atau diikuti oleh kata penguat. Kata sifat menceritakan sifat benda (kata

nama) dan sifat perbuatan (kata kerja). Kata sifat dalam Bahasa Melayu dibahagikan kepada

sembilan berdasarkan kriteria makna. 

Kata adjektif Contoh

Kata adjektif sifat/ keadaan Kebijaksanaan

Kesetiaan

Ketaatan

Baik

Menderhaka

Masyhur

Kata adjektif warna (tiada dalam teks)

Kata adjektif ukuran Luas

Kata adjektif bentuk (tiada dalam teks)

Kata adjektif pancaindera (tiada dalam teks)

21

Page 22: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata adjektif waktu (tiada dalam teks)

Kata adjektif cara Rapat

Sukar

Cepat

Kata adjektif perasaan Terkeliru

Tertipu

Kemegahan

Di bangga-bangga

Keraguan

Bangga

Kata adjektif arah (tiada dalam teks)

Kata Tugas  

Kata tugas ialah perkataan yang tergolong ke dalam golongan kata yang bersifat

pelbagai jenis atau heterogen, iaitu tidak boleh menjadi unsur bagi frasa-frasa

endosentrik : frasa nama, frasa kerja, dan frasa adjektif. Kata-kata tugas hadir dalam

ayat, klausa, atau frasa untuk mendukung sesuatu tugas sintaksis tertentu, sama

ada sebagai penghubung, penerang, penentu,penguat, pendepan, pembantu,

penegas, penafi, pembenar, pemeri, atau tugas-tugas lain.

Maka kata tugas dapat dikategorikan kepada jenis-jenis berikut :

1. Kata hubung

2. Kata seru

3. Kata tanya

22

Page 23: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

4. Kata perintah

5. Kata pangkal ayat

6. Kata bantu

7. Kata penguat

8. Kata penegas

9. Kata nafi

10.Kata pemeri

11.Kata sendi nama

12.Kata arah

13.Kata bilangan

14.Kata adverba

15.Kata pembenar

16.Kata penekan

17.Kata pembenda

Untuk memudahkan analisis petikan ini atau penghuraian bagi teks petikan, kata

tugas boleh dikelompokkan kepada 4 kelompok iaitu:

23

Page 24: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kata penyambung ayat

o Kata hubung gabungan

o Kata hubung pancangan

Keterangan

Komplemen

Relatif

Kata praklausa

o Kata seru

o Kata tanya

o Kata perintah

o Kata pembenar

o Kata pangkal ayat

Kata prafrasa dan pascafrasa

o Kata bantu

o Kata penguat

o Kata penegas

o Kata nafi

o Kata pemeri

o Kata sendi nama

o Kata arah

24

Page 25: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

o Kata bilangan

o Kata adverba

Kata pascakata

o Kata penekan

o Kata pembenda

Kata tugas Contoh

Kata penyambung ayat

-kata hubung gabungan

-kata hubung pancangan

-keterangan

-komplemen

Atau

Dan

Tetapi

Kemudian

Untuk

Semasa

Kerana

Walaupun

Apabila

25

Page 26: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

-relatif Bahawa

Yang

Kata praklausa

-kata seru

-kata tanya

-kata perintah

-kata pembenar

-kata pangkal ayat

Tiada dalam petikan

Kata tugas Contoh

Kata prafrasa

-kata bantu

-kata penguat

-kata penegas

-kata nafi

-kata pemeri

-kata sendi nama

-kata arah

Telah (kata bantu)

Di

Ke

Dari

Kepada

Pada kata sendi nama

Tentang

26

Page 27: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

-kata bilangan

-kata adverba

Dengan

Antara

Oleh

Atas ( kata arah)

Ramai

Semua kata bilangan

Banyak

Adalah ( kata pemeri)

Bukan (kata nafi)

Kata pascakata

-kata penekan

-kata pembenda

Terutamanya

Sebenarnya

Ringkasnya penekan

Biasanya

Contohnya

Memberikannya

Namanya

Asasnya

Bersamanya pembenda

Dayang-dayangnya

Rakan karibnya

27

Page 28: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Soalan 2

Dalam bahasa Melayu terdapat empat proses pembentukan kata iaitu pengimbuhan,

pemajmukan, penggandaan dan pengakroniman.

a) Huraikan setiap proses di atas dalam bentuk grafik dan serta contoh- contoh

yang sesuai.

28

Page 29: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Proses pembentukan kata

Proses pembentukan kata terdiri daripada jenis-jenis berikut :

Bentuk kata tunggal

Bentuk kata terbitan

Bentuk kata majmuk

Bentuk kata ganda

Berdasarkan soalan yang diberikan, hanya jenis-jenis berikut sahaja yang perlu

dihuraikan setiap prosesnya dalam bentuk grafik dan disertakan dengan contohnya,

iaitu :

Pengimbuhan

Pemajmukan

Penggandaan

Pengakroniman

29

Tunggal Terbitan Majmuk Ganda

Bentuk Kata

Proses Pembentukan Kata

Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaaan Penggandaaan

Page 30: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Pengimbuhan

Pengimbuhan ialah proses membentuk perkataan melalui proses pengimbuhan. Ini

dilakukan dengan mencantumkan imbuhan kepada kata dasar.

Kata dasar ialah perkataan major yang menerima imbuhan. Kata dasar juga boleh

terdiri daripada morfem bebas atau terikat, atau satu perkataan terbitan hasil

daripada pengimbuhan, penggandaan dan pemajmukan.

Imbuhan merupakan morfem terikat, iaitu morfem yang tidak dapat berlaku sendiri.

Imbuhan mesti dicantumkan kepada kata dasar terlebih dahulu. Imbuhan terdiri

daripada awalan, akhiran, sisipan, dan apitan menurut kedudukannya dengan

bentuk dasar. Awalan dicantumkan pada pangkal kata dasar, akhiran pula

dicantumkan pada akhir kata dasar, sisipan disisip biasanya selepas konsonan

pertama kata dasar, dan apitan dicantumkan pada pangkal dan akhir kata dasar

serentak.

30

Pengimbuhan

Awalan Akhiran Apitan Sisipan

Awalan kata nama

Awalan kata kerja

Awalan kata adjektif

Akhiran kata nama

Akhiran kata kerja

Apitan kata nama

Apitan kata kerja

Apitan kata adjektif

Sisipan dalam kata nama

Sisipan dalam kata adjektif

Page 31: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Jenis Kata Awalan Akhiran Apitan Sisipan

Kata nama peN-

(pe-, pem-,

pen-, peng-)

Contohnya :

masak – pemasak

baca – pembaca

dapat – pendapat

ukur – pengukur

pe-

Contohnya :

guam – peguam

labur – pelabur

peR-

Contohnya :

asap – perasap

bara – perbara

ke-

Contohnya :

tua – ketua

kasih – kekasih

-an

Contohnya :

Kritik – kritikan

Laut – lautan

Ratus – ratusan

Batu – batuan

peN-...-an

Contohnya :

Lari – pelarian

Baca – pemasakan

Dapat – pendapatan

Ukur – pengukuran

pe-...-an

Contohnya :

Sisir – pesisiran

Dalam – pedalaman

peR-...-an

Contohnya :

Satu – persatuan

Kubur – perkuburan

Air – perairan

Bara – perbaraan

ke-...-an

Contohnya :

Datang – kedatangan

-el-

Contohnya :

Tapak – telapak

Kupas – kelupas

Tunjuk – telunjuk

-er-

Contohnya :

Gigi – gerigi

Suling – seruling

Kuping - keruping

-em-

Contohnya :

Kuning –kemuning

Gerlap – gemerlap

Kuncup-kemuncup

31

Page 32: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

hendak - kehendak

juru-

Contohnya :

wang – juruwang

bahasa – jurubahasa

Raja – kerajaan

Jenis Kata Awalan Akhiran Apitan Sisipan

Kata kerja meN-

(me-, mem-,

men-, meng-

Contohnya :

Masak – memasak

Pesan – memesan

Beri – memberi

Cari – mencari

Ambil – mengambil

beR-

Contohnya :

Ekor – berekor

Baju – berbaju

teR-

Contohnya :

-kan

Contohnya :

Cari – carikan

Tidur – tidurkan

-i

Contohnya :

Duduk – duduki

Ikut – ikuti

meN-...-kan

Contohnya :

baca – membacakan

beri – memberikan

diri – mendirikan

gaya - menggayakan

beR-...-kan

Contohnya :

alas – beralaskan

bekal – berbekalkan

beR-...-an

Contohnya :

Tabur – bertaburan

Rentet – berentetan

32

Page 33: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Ikat – terikat

Pakai – terpakai

di-

Contohnya :

Sapu – disapu

Tulis – ditulis

mempeR-

Contohnya :

Alat – memperalat

Isteri – memperisteri

dipeR-

Contohnya :

oleh – diperoleh

Cepat – dipercepat

di-...-kan

Contohnya :

Beri – diberikan

Nafi – dinafikan

meN-...-i

Contohnya :

Waris – mewarisi

Baik – membaiki

Jumpa – menjumpai

Ubat – mengubati

di-...-i

Contohnya :

Kotor – dikotori

Yakin – diyakini

mempeR-...-

kan

Contohnya :

Lihat –

memperlihatkan

Bahas –

33

Page 34: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

memperbahaskan

mempeR-...-i

Contohnya :

Ingat – memperingati

ke-...-an

Contohnya:

Curi – kecurian

Lihat - kelihatan

dipeR-...-kan

Contohnya :

Lihat – diperlihatkan

Dengar –

diperdengarkan

dipeR-...-i

Contohnya :

Ingat – diperingati

34

Page 35: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Jenis Kata Awalan Akhiran Apitan Sisipan

Kata adjektif ter-

Contohnya :

Kecil – terkecil

Muda – termuda

Panjang – terpanjang

se-

Contohnya :

Tinggi – setinggi

Buruk – seburuk

Besar – sebesar

ke-...-an

contohnya :

barat – kebaratan

cina - kecinaan

Melayu – kemelayuan

-em-

Contohnya :

Guruh – gemuruh

Ketot – kemetot

Gilang – gemilang

-el-

Contohnya :

Serak – selerak

Geman – geleman

Gembung –

gelembung

-er-

Contohnya :

Godak – gerodak

Kelip – kerlip

-in-

Contohnya :

Sambung –

sinambung

35

Page 36: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Penggandaan

Penggandaan ialah proses menerbitkan perkataan dengan menggandakan kata

dasar. Ada empat jenis penggandaan menurut Abdullah Hassan (2006),

Gandaan penuh

Gandaan separa

Gandaan rentak

Gandaan bebas

Proses penggandaaan dalam bahas Melayu ialah proses yang

menggandakan kata dasar.

Dalam proses demikian, kata dasar boleh mengalami penggandaan

penuh atau separa. Kata dasar juga boleh digandakan secara berentak,

iaitu berdasarkan bunyi tertentu.

36

Penggandaan

Penuh Separa Rentak Bebas

Menggandakan keseleluruhan kata dasar sama ada mengandungi imbuhan atau pun tidak

Menggandakan sebahagian kata dasar.

Boleh berlaku di hadapan atau di belakang kata dasar

Berentak pengulangan vocal

Berentak pengulangan konsonan

Bentuk kata dasar ada tetapi gandaannya wujub dalam bentuk penggandaan sahaja

Page 37: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Contoh-contohnya :

Penggandaan

Penuh Separa Berentak Bebas

Kata nama

Contohnya :

Pokok-pokok

Meja-meja

Kata kerja

Contohnya :

Main-main

Lari-lari

Kata adjektif

Contohnya :

Cantik-cantik

Pandai-pandai

Kata adverba

Contohnya :

Tiba-tiba

Lama-lama

Kata terbitan

Contohnya :

Pemain-pemain

Pengetua-pengetua

Kata nama

Contohnya :

Laki – lelaki

Langit – lelangit

Kata kerja

Contohnya :

Lari – lelari

Tengok – tetengok

Kata adjektif

Contohnya :

Sedap – sesedap

Merah – memerah

Kata adverba

Contohnya :

Cepat – cecepat

Laju – lelaju

Rentak suku kata

awal

Contohnya :

Batu – batu-batan

Bukit – bukit-bukau

Sampah – sampah-sarap

Rentak suku kata

akhir

Contohnya :

Anak – anak-pinak

Kuih – kuih-muih

Lauk – lauk-pauk

Rentak bunyi

vokal

Contohnya :

Gunung-ganang

Guruh-garah

Suku-sakat

Cucu-cicit

Contohnya :

Ipar-duai

Ipar-lamai

Mentua-taya

Patah-riuk

Pinang-lanang

37

Page 38: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Pemajmukan

Kata majmuk ialah binaan perkataan yang lazimnya terdiri daripada dua kata. Setiap

kata tersebut terdiri daripada kata akar atau terbitan. Kata majmuk yang dihasilkan

bertaraf sebagai perkataan. Ini bermakna kata majmuk tersebut mempunyai ciri-ciri

kesatuan sebagai satu patah perkataan, mempunyai satu makan seperti satu

perkataan dan mempunyai fungsi sebagai satu perkataan.

Menurut Modul Pembelajaran Morfo Sintaksis Bahasa Melayu HBML2103 (2008),

kata majmuk ialah bentuk yang lahir melalui proses pemajmukan, iaitu proses yang

merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang ter hasil membawa makna

tertentu.

Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit.

Kata majmuk tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain.

38

Pemajmukan

Rangkaian kata bebas

Istilah khusus Maksud kiasan

nasi minyak

bom tangan

meja tulis

Raja Muda

Perdana Menteri

Model linear

Garis pusat

Segi tiga

Lut sinar

Urus setia

Kaki ayam

Duit kopi

Pilih kasih

Bulan madu

Anak emas

Bentuk yang mantap

Antarabangsa

Kakitangan

Matahari

Setiausaha

Sukarela

Page 39: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Apabila kata-kata tersebut bergabung menurut hukum binaan sintaksis bahasa

Melayu, iaitu yang diterangkan mendahului yang menerangkan, maka kita katakan

binaan itu mematuhi hukum DM. Kata majmuk demikian dipanggil kata majmuk

sintaktik. Contohnya ialah kaji cuaca, ilmu bahasa, sebar luas, dan lain-lain.

Dalam kata majmuk kaji cuaca, kata kaji ialah inti yang diterangkan, dan cuaca

penerangnya. Begitulah dengan ilmu bahasa dan sebar luas. Apabila kata majmuk

itu bergabung dengan tidak menurut hukum DM, maka binaan kata majmuk

demikian dipanggil kata majmuk bukan sintaktik. Contohnya ialah bumiputera,

mahasiswa, perdana menteri, dan lain-lain.

Dalam kata majmuk bumiputera, kata bumi ialah penerang, dan putera ialah inti

yang diterangkan. Ini bermakna binaan ini menurut hukum MD, iaitu yang

menerangkan mendahului inti yang diterangkan.

39

Page 40: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Pengakroniman

Akronim ialah kata singkatan yang terbentuk dengan menggabungkan huruf awal

suku kata atau dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu

rangkai kata, dan ditulis serta dilafazkan sebagai perkataan yang utuh.

Akronim juga merupakan singkatan dalam bahasa Melayu yang terbentuk dengan

cara menggabungkan huruf atau suku kata untuk membentuk perkataan baharu.

Lihat beberapa perkataan yang di bawah ini hasil daripada pembentukan kata

melalui akronim:

berdikari – berdiri di atas kaki sendiri

pawagam – panggung wayang gambar

proton – Perushaan Otomobil Negara

kugiran – kumpulan gitar rancak

Uniputra-Universiti Putra Malaysia.

Perkara menarik yang hendak diperkatakan di sini ialah banyak pengguna bahasa

Melayu yang tidak menyedari bahawa kata di bawah ini sebenarnya merupakan

akronim.

Cikgu

Awas

Bah

Kata `cikgu’ dikatakan akronim kerana kata ini berasal daripada ungkapan `Encik

guru?’ Hasil daripada gabungan suku kata cik+gu, maka terhasillah gelaran atau

panggilan `cikgu’. Selain itu, kata `awas’ yang bermaksud `berhati-hati’ juga

merupakan akronim. Kata ini berasal daripada ungkapan `Anda Waspada Anda

Selamat. Kita juga pernah menggunakan perkataan `bah’ yang bermaksud `banjir’.

Perkataan ini sebenarnya berasal daripada ungkapan `Bencana Air Hujan’.

40

Page 41: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Kita juga pernah mendengar perkataan `Tonto’ yang merujuk kepada sekumpulan

gengster yang melindungi peniaga daripada tindakan undang-undang oleh pihak

berkuasa. Tonto merupakan gabungan beberapa huruf daripada ungkapan `Tolong

Orang Nak Tipu Orang’.Demikianlah beberapa kata yang terdapat dalam bahasa

Melayu yang terbentuk melalui akronim.

Kata akronim boleh ditulis dengan empat cara, bergantung pada cara pembentukan

akronim tersebut. Antaranya ialah:

1. Kata nama akronim cantuman huruf awal perkataan.

2. Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan.

3. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan.

4. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama

dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya.

Akronim

Huruf awal

perkataan

Huruf dan suku

kata perkataan

Suku kata awal

perkataan

Bahagian awal

perkataan dengan

bahagian lain

perkataan

ADUN –

Ahli Dewan

Undangan Negeri

ABIM –

Angkatan Belia

Islam Malaysia

IPSMB –

Institut Perguruan

Sultan Mizan Besut

Perhilitan –

Perlindungan

Hidupan Liar dan

Taman Negara

Proton –

Perusahaan

Otomobil Nasional

Mara –

Majlis Amanah

Bernama –

Berita Nasional

Malaysia

Kugiran –

Kumpulan gitar

rancak

Cerpen –

Cerita pendek

Asbut –

Asap kabut

Jentolak –

Jentera tolak

Jenama –

jenis nama

Purata –

Pukul rata

41

Page 42: Assigment Bm Edit

[Type the document title] [Year]

Rakyat

Bibiliografi

Abdullah Hassan. (2006). Linguistik : Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa

Melayu. Kuala Lumpur : PTS Publishing Sdn Bhd.

Abdullah Hassan. (2006). Morfologi: Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa

Melayu. Kuala Lumpur : PTS Publishing Sdn Bhd.

Ali Mahmood, Musnsyi Zainal Abidin Kasim, Seman Salleh dan Mashuri Bahari.

(2008). HBML2103 Pembelajaran Morfo Sintaksis Bahasa Melayu.

Selangor : Open University Malaysia.

http://noraza79.blogspot.com/2009/03/salah-satu-proses-pembentukan-kata.html .

Diakses pada 16.3.2009.

http://www.freewebs.com/suaraanum/0305b02.htm. Diakses pada 16.3.2009

http://www.tutor.com.my/stpm/morfem/tatabahasa-morfem.htm . Diakses pada

16.3.2008

Siti Hajar Abdul Aziz. (1996). Tatabahasa Bahasa Melayu (Perkataan). Selangor :

Kumpulan Budiman Sdn Bhd.

Tatabahasa dewan Edisi Ketiga (2008). Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka

42