1 sejarah ringkas kebangkitan dan kejatuhan

Click here to load reader

Post on 09-Dec-2016

243 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Sejarah Ringkas Kebangkitan Dan Kejatuhan Kerajaan Islam Uthmaniyyah

    1

    SEJARAH RINGKAS KEBANGKITAN DAN KEJATUHAN

    KERAJAAN ISLAM UTHMANIYYAH

    Oleh:

    Mohd Roslan Mohd Nor, PhD

    PENDAHULUAN

    Pemerintahan Islam pernah menjadi kuasa besar yang mencorak lanskap

    pentadbiran dunia selama hampir 14 abad semenjak zaman Rasulullah

    S.A.W. Islam tersebar dengan agak pantas, menguasai seluruh Jazirah

    Arab, seterusnya meluas ke al-Sham (Jordan, Lubnan, Palestin dan Syria),

    Utara Afrika, Iraq, Parsi, Eropah dan juga Asia termasuklah Alam

    Melayu. Pemerintahan Islam melalui kerajaan yang terbentuk

    memberikan gambaran betapa Islam telah menguasai sebahagian besar

    dunia. Ia berlangsung sehinggalah kepada kerajaan Islam yang terakhir

    iaitu kerajaan Uthmaniyyah.

    Kerajaan Islam Uthmaniyyah juga dikenali sebagai Khilafah

    Uthmaniyyah. Gelaran khilafah memberi petunjuk bahawa sistem

    pemerintahan yang dilakukan oleh kerajaan ini adalah berteraskan

    Penulis merupakan Pensyarah Kanan dan Ketua, Jabatan Sejarah dan Tamadun Islam,

    Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya. Beliau boleh dihubungi melalui email:

    m_roslan@um.edu.my.

  • Baldatun Tayyibah: Model Uthmaniyyah

    2

    kepada sistem khilafah berdasarkan pemerintahan yang diwarisi

    semenjak zaman awal Islam.

    Kerajaan Uthmaniyyah mula terkenal dan bertambah kukuh apabila

    kota Constantinople telah ditakluk oleh seorang pemuda yang

    mempunyai kepimpinan dan wawasan yang jelas, iaitu Muhammad al-

    Fatih (1432-1481).1 Sejak dari awal era perkembangan Islam pada abad

    pertama hijrah (abad ke 7 Masihi), telah terdapat usaha untuk menakluk

    kota ini. Sesiapa yang menakluknya merupakan orang yang diiktiraf oleh

    Nabi S.A.W sebagai tokoh yang ideal. Ia bertepatan dengan sabda Nabi

    S.A.W:

    Maksudnya: Constantinople akan ditakluki oleh tentera Islam. Rajanya

    (yang menakluk) adalah sebaik-baik raja dan tenteranya (yang menakluk)

    adalah sebaik-baik tentera.

    (Hadis Musnad Ahmad)

    Oleh yang demikian, tidak hairanlah tokoh seperti Abu Ayyub al-

    Ansari pernah cuba untuk menakluki kota ini demi menyebarkan Islam,

    di samping menggapai apa yang dimaksudkan oleh hadis tersebut.

    Beliau dirakamkan sebagai pejuang yang berani, walaupun tidak

    mendapat kejayaan membuka kota tersebut, tetapi beliau telah berjaya

    berada di sisi ahli syurga setelah gugur syahid dalam misi menguasai

    Constantinople.

    Walaupun beliau gugur syahid, ia tidak bermakna misi membuka

    kota tersebut terhenti begitu sahaja. Malah, ia sebenarnya pembuka jalan

    serta penyuluh semangat juang umat Islam untuk terus berusaha

    merealisasikan sabda Nabi S.A.W itu. Akhirnya, setelah hampir 8 abad

    1 Steven Runciman (1965), The Fall of Constantinople, 1453, UK: Cambridge University

    Press, pp. 55 80; Franz Babinger (1992), Mehmed the Conqueror and His Time, New

    Jersey: Princeton University Press, pp. 269 278.

  • Sejarah Ringkas Kebangkitan Dan Kejatuhan Kerajaan Islam Uthmaniyyah

    3

    kewafatan baginda, kota Contantinople berjaya dibuka oleh umat Islam

    pada tahun 1453, setelah dua tahun pemerintahan Muhammad al-Fatih.

    Penaklukan kota ini oleh umat Islam telah membawa erti sebuah

    kejayaan yang besar iaitu menewaskan pihak yang menjadi seteru

    kepada Islam. Ia menjadi lambang kejatuhan empayar yang terkenal iaitu

    Empayar Byzantine (Rome) yang berteraskan kepada Kristian. Empayar

    Rome Byzantine dan Empayar Parsi adalah antara empayar yang berjaya

    ditakluk oleh Islam. Kejatuhan Empayar Byzantine juga telah membuka

    ruang dakwah yang luas untuk Islam terus tersebar di Eropah, terutama

    Eropah Timur.

    Di bawah pemerintahan Islam, kota ini diberi nama Islambol, yang

    bermaksud keseluruhan kota itu adalah Islam. Ia dijadikan pusat

    pemerintahan Kerajaan Islam Uthmaniyyah.

    Pemerintahan kerajaan Islam Uthmaniyyah bermula pada akhir abad

    ke 13. Pemerintahan ini boleh dibahagikan kepada beberapa fatrah,

    sepertimana berikut:2

    i. Peringkat awal penubuhan (1299 1453)

    ii. Perkembangan dan pengukuhan (1453 1682)

    iii. Perkembangan mendatar, kebangkitan nasionalisme dan

    cabaran pihak Barat (1683 1827)

    iv. Kemerosotan dan kejatuhan (1828 1908)

    v. Pembubaran pemerintahan (1908 1924)

    2

  • Baldatun Tayyibah: Model Uthmaniyyah

    4

    Gambarajah 1: Wilayah Pemerintahan Uthmaniyyah.

    http://www.ottomansouvenir.com/img/Maps/Ottoman_Empire_Map_1359-1856.jpg

    BERMULANYA PEMERINTAHAN UTHMANIYYAH

    Pada peringkat awal, penubuhan kerajaan Islam Uthmaniyyah telah

    diasaskan oleh Osman I, yang turut juga dikenali dengan nama Osman

    Gazi Khan dan Osman I El-Gazi (1258-1324). Beliau merupakan pengasas

    kepada Kerajaan Uthmaniyyah dan mengasaskan Empayar

    pemerintahan tersebut. Beliau pada awalnya telah memimpin pasukan

    tenteranya untuk membebaskan diri daripada kerajaan Saljuk pada

    tahun 1299. Bermula dari itulah beliau telah membentuk sistem

    pemerintahan tersendiri yang menjadi pewaris kepada kekhalifahan

    yang memerintah Turki. Beliau mengisytiharkan diri sebagai sultan yang

    berkuasa ke atas pemerintahan dinasti tersebut.3

    Golongan Byzantine yang merasai kehangatan kehadiran Osman di

    Turki, sebahagian mereka telah mengambil pendirian untuk

    meninggalkan kependudukan mereka menuju ke perkampungan-

    perkampungan countryside dalam negara yang dikenali sebagai Anatolia.

    3 Suraiya Faroqhi (1999), Approaching Ottoman History: An Introduction to the Sources, UK:

    Cambridge University Press, pp. 5 15; __________ (2008), The Ottoman Empire: A Short

    History, Princeton: Markus Wiener Publisher, pp. 39 50.

  • Sejarah Ringkas Kebangkitan Dan Kejatuhan Kerajaan Islam Uthmaniyyah

    5

    Kepimpinan pihak Byzantine sedaya upaya ingin mempertahankan

    Osman dari menyeberangi ke wilayah Eropah dan cuba untuk

    menghalang mereka dari meluaskan kekuasaan ke Barat. Namun, pihak

    Osman tidak berdiam diri; mereka terus mara untuk menguasai wilayah-

    wilayah di sebelah Barat. Osman berjaya menguasai Eupheses, iaitu

    kawasan yang berhampiran dengan Laut Aegen. Pasukan beliau juga

    turut bergerak untuk menguasai sebelah timur Anatolia, di mana mereka

    telah berjaya menguasai Laut Hitam, kawasan strategik bagi Byzantine.

    Ini menyebabkan Byzantine terpaksa melepaskan wilayah tersebut yang

    telah membuka jalan kepada Osman untuk melebarkan jajahannya.

    Misi terakhir Osman sebelum kematiannya ialah menentang tentera

    Byzantine di Bursa pada tahun 1324. Walaupun beliau tidak menyertai

    peperangan itu, tetapi beliau cukup bersemangat memberikan nasihat

    dan tunjuk ajar sehinggalah pasukannya berjaya menewaskan Byzantine.

    Ia merupakan satu kemenangan yang sangat penting dalam sejarah

    Uthmaniyyah kerana ia telah membuktikan bahawa pasukan Islam boleh

    menewaskan pasukan bukan Islam di kawasan kubu kuat mereka.

    Kekalahan Byzantine telah memberi tamparan hebat sehingga mereka

    terpaksa berundur. Bursa menjadi tapak perkembangan seterusnya bagi

    Uthmaniyyah. Anak yang mewarisi kepimpinan Osman ialah Orhan,

    telah menjadikan Bursa sebagai pusat utama pemerintahan mereka.

    Kepimpinan Osman Gazi ini telah membuka ruang yang besar

    kepada kerajaan yang diasaskan oleh beliau untuk terus menyebarkan

    Islam dengan menguasai wilayah-wilayah penting di sebelah Asia dan

    Eropah. Penguasaan ke atas beberapa kota sebelum kematiannya juga

    memberikan gambaran betapa pasukan pimpinan beliau merupakan satu

    pasukan yang hebat dengan membawa misi jelas ke pelosok dunia.

    PERKEMBANGAN DAN PENGUKUHAN

    Setelah kematian Osman, kerajaan Uthmaniyyah tidak luntur. Malah

    semangat juang mereka sentiasa membara untuk berhadapan dengan

    kelompok Byzantine. Semasa era ini, perkembangan kerajaan

    Uthmaniyyah boleh dibahagikan kepada dua kategori:

  • Baldatun Tayyibah: Model Uthmaniyyah

    6

    i. Kejayaan penaklukan kota Constantinople (1453) sehinggalah

    Sultan Sulaiman al-Qanuni meninggal dunia pada tahun 1566.

    ii. Kelemahan struktur pentadbiran pasca 1566 sehinggalah

    kegagalan menguasai Vienna pada tahun 1683.

    Pembukaan kota Constantinople oleh Muhammad al-Fatih telah

    menjadikan kerajaan Uthmaniyyah terus dihormati oleh pihak Barat.

    Kekuatan yang ditunjukkan oleh golongan Byzantine berakhir kerana

    kota tersebut merupakan antara kota terpenting bagi mereka. Apabila ia

    jatuh ke tangan kaum Muslimin, maka ia membawa maksud kekuatan

    yang ada pada tentera Islam tidak dapat ditandingi. Oleh sebab itu,

    Byzantine tidak mampu bangkit untuk menentang atau merampas

    kembali kota Constantinople tersebut. Kota itu telah menjadi jambatan

    penghubung di antara Islam dan Barat, Asia dan Eropah.

    Sebelum Kota Constantinople dapat ditakluk, pihak Uthmaniyyah

    telah menguasai beberapa wilayah penting di rantau Balkan. Antaranya

    ialah kejayaan dalam peperangan Kosovo pada tahun 1389. Kejayaan

    tersebut menandakan berakhirnya kuasa Serbia yang merupakan salah

    satu dari kuasa Eropah yang ada. Ia adalah kemenangan yang strategik

    bagi membuka jalan ke atas pembukaan Kota Constantinople.

    Pada peperangan Nicopolis pada tahun 1396, yang di